ضيحات درس به درس متون نظم و نثر 

درس اول : سبك شناسي/ وصف ابر

لغت :

1- «اندروا»؛يعني… :معلّق،آويخته

2- «چندن»به چه معني است؟صندل از درختان گرم سيري است.

3- معني كلمات مشخص شده،چيست؟«به كردارعبير بيخته بر صفحه ي مينا»:ماده خوشبو ،آبگينه ي الوان

4- «مغبّر» ؛يعني … :تيره ،غبار آلود

املاء :

5- املاي كدام واژه در مصراع «‌چو داي عاشقان گردان چو تبع بيدلان شيدا»‌نادرست است؟طبع

تاريخ ادبيات :

6- منظومه ي «فرهاد و شيرين» اثر كيست؟وحشي بافقي

7- «فرخي سيستاني»‌ازشاعران كدام سبك است؟سبك خراساني

آرايه هاي ادبي :

8- مصراع«به كردار عبير بيخته برصفحه ي مينا»‌چه نوع تشبيهي دارد؟تشبيه مركب

9- مصراع «همي رفت از برگردون گهي تاري گهي روشن» چه آرايه اي دارد؟تضاد

10-  قالب عمده ي شعر در «سبك خراساني»‌چيست؟قصيده

درك مطلب :

11- «سبك شعر» ؛يعني ... : مجموعه ي ويژگي هائي كه شاعر در نحوه ي بيان انديشه و اسلوب هاي لفظي بدان توجه دارد.

12- نظريه ي ارسطو «سبك»‌ را به چند ديدگاه تقسيم مي كند؟هفت

13- نخستين كسي كه به معناي امروزي ،اصطلاح سبك را به كاربرد كه بود و در كدام كتاب ؟رضا قلي خان هدايت ،مجمع الفصخا

14- ملك الشعراي بهار براي شعر فارسي چند نوع سبكي قائل است؟چهار‌سبك

15- سبك خراساني بر حسب زمان به چند سبك فرعي تقسيم مي شود؟سه (ساماني ،سلجوقي ،غزنوي )

16- دشواري يا سادگي زبان شعر دركدام محدوده بررسي مي شود؟در حوزه ي زبان

17- «تاريخ بلعمي »‌به كدام دوره ي نثر تعلق دارد؟نثردوره ي ساماني

درس دوم : ميلاد پيامبر/جواني

لغت :

1- معناي كلمه مشخص شده در جمله چيست؟«گروهي اشتران بُختي بودندي بسيار.»:شتر نر بزرگ

2- «تماخره»  ؛يعني ... : مسخرگي ،ريشخند

3- «عكازّه» در عبارت « ... سخت دو تا گشته و بر عكازه اي تكيه كرده همي رفت .»‌به چه معني است؟عصا،عصاي آهنين سر

4- «پيران مُسكت» ؛يعني ... : پيران ساكت و خاموش

املاء :

5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «پيغامبرمرسل،ملكت عجم ،حسب تاقت »‌: حسب طاقت

6- درعبارت«‌‌اين‌بختياران راحزيمت كردندي و از دجله بگذرانيدندي.» كدام واژه نادرست نوشته شده است؟هزيمت

تاريخ ادبيات :

7- كتاب «ترجمه ي تفسيرطبري» اثركيست؟جمعي ازعلماي ماوراء النّهر و خراسان

8- «قابوس نامه»‌ اثر كيست و در چند باب نوشته شده است؟ عنصرالمعالي قابوس بن وشمگير/44 باب

درك مطلب :

9- «دروجود آمد از مادر» ؛يعني... :از مادر زاده شد.

10- معني جمله ي «اندر همي آنشكده ها آتش بمرد.» چيست؟در همه ي آتشكده ها آتش خاموش شد.

11- «تافته شدن» به چه معني است؟ نگران و مضطرب شدن

12- «اندرحال خويش اوفتاده بود.» ؛يعني ... :‌درحال جان كندن بود.

13- قسمت مشخص شده كدام معني را دارد؟«همه ي جهان بگيرد و مملكت عجم نيز به دست اوبرود .» : اداره شود

14- «پيران نه بر جاي» ؛ يعني... : پيراني كه حد خود نگه نمي دارند.

15- «جوان شاطر» به چه معني است؟جوان زرنگ

16- «مُحالي كنند» ؛ يعني ... : كار بيهوده كنند

17- معني عبارت «اين حديث پيش او عرضه كرد.» چيست؟ اين حكايت و داستان را به او گفت .

18- «اين پيغامبر به بلاغت رسد.»‌؛ يعني... : اين پيغامبر به  پيامبري رسيد.

درس سوم : درآمدي بر سبك عراقي/ بوي جوي موليان

لغت :

1- واژه ي مشخص شده ، به چه معني است ؟« نصر بن احمد كه واسطه ي عقد آل سامان بود.»:گوهر بزرگ گردن بند(كنايه از پادشاهي كه حكم او محور و مركز احكام باشد.)

2- «تمنّع»‌ ؛ يعني ... : استواري ، قوي شدن

3- «مشمومات» ؛ يعني ...: بوييدني ها ،جمع مشموم

4- «مهبّ»كدام معني را دارد؟محّل وزش باد

املاء :

5- عبارت مقابل چند غلط املايي دارد؟«و چون مهرگان درآمد عسير در رسيد و شاه سفرم و حماهم و اقهوان در دم شد...» : سه (عصير،حمام ،اقحوان)

6- كدام تركيب غلط املايي دارد،« علل ترفّع،دارالملك بخارا،بنده گان فرمان بردار» :بندگان فرمانبردار

تاريخ ادبيات :

7- نام ديگر كتاب «چهار مقاله» چيست و نويسنده ي كتاب كيست؟مجمع النوادر ،نظامي عروضي

8- كتاب هاي «تاريخ جهان گشاي جويني ،ثقه‌المصور و تاريخ وصّاف» چه نوع نثري دارند؟ نثر متكلّف و مصنوع

9- تحول از سبك خراساني به سبك عراقي ،ابتدا در آثار كدام شاعران ديده مي شود؟انوري، ظهير فاريابي

آرايه هاي ادبي :

10- «مشبه به »‌در مصراع «مير ماه است و بخارا آسمان » كدام است؟ماه،آسمان

11- در بيت « اي  بخارا ،شاد باش و ديرزي / مير،سوي تو شادمان آيد همي»‌كدام واژه جناس تام دارد؟زي

درك مطلب :

12- معني عبارت «‌علل ترفّع در غايت ساختگي بود.»‌چيست؟وسايل پيشرفت مهيا بود.

13- عبارت « مهرگان دير دركشيد و سرما قوت نكرد.»‌؛يعني ... : مهرماه طول كشيد و سرما شدتي نشان نداد.

14- «آرزوي خانمان برخاست»‌ ؛ يعني ... :‌آرزوي ديدار يار و ديار كردند

15- واج هجو و هزل در شعر، از كدام مختصات شعري سبك عراقي است؟ مختصات فكري

16- «خدمت كنيم »‌به معناي ... است:تقديم كنيم

17- «درنگيرد»‌درعبارت «دانست كه با او در نگيرد.»‌به چه معناست؟ تأثير كافي نمي گذارد.

18- «چون مطربان فرو داشتند.»‌؛يعني ... :نوازندگي خود را به پايان رساندند.

19- «خنگ نوبتي »‌در عبارت «‌پاي در ركاب خنگ نوبتي آورد.»‌همان ... است:اسب يدكي

درس چهارم : زاغ و مار/داستان خسرو و با مرد زشت روي

لغت :

1- «جان شكر»‌درعبارت «‌مي انديشم كه خود را از بلاي اين ظالم جان شكرباز رهانم.» به چه معناست؟شكاركننده ي جان،درهم شكننده ي جان

2- «دمامت» ؛ يعني ... : زشت رويي ،زشتي  صورت

3- واژه ي «استهانت» به چه معناست؟خواري ،توهين

4- «اذلال»‌ ؛ يعني ... :خواري ،پستي

املاء :

5-  كدام واژه در عبارت ، غلط نوشته شده است؟«شگال گفت ثواب آن مي نمايد كه در اوج هوا پروازي كني.» : صواب

6-  كدام تركيب غلط املايي دارد؟«عنان عظمت ،سمع قبول،زروه ي كبريا»‌:ذروه ي كبريا

تاريخ ادبيات :

7- كدام مترجم كتاب كليله و دمنه را به عربي برگردانيد؟ابن مقفع

8-  چه كسي براي نخستين بار كتاب مرزبان نامه را به شيوه ي كليله نوشت؟مرزبان بن رستم

9-  كليله و دمنه در چه قرني نوشته شده است؟قرن ششم

10-  براي جاي خالي چه كلمه اي درست و مناسب است ؟ «كتاب مرزبان نامه  را مي توان نمونه ي اعلاي نثر...فارسي دانست»‌:مصنوع

درك مطلب :

11-  «چشم هاي جهان بينش بركنم»‌ ؛ يعني ... : او را كور كنم.

12-  «من تو را وجهي نمايم»‌كدام معني را دارد؟به تو راهي نشان دهم

13-  جمله ي «سر مار بكوفتند.»‌به چه معني است؟مار را كشتند.

14-  «نقش از روي كار باز خواند» ؛يعني ... : از ظاهر پي به باطن برد

15-  «عيب نقاش كردن» ؛يعني از... :به خداوند ايراد گرفتن

16-  «عنان اسب باز داشتن» كنايه است از... : ايستادن

17-  «امروز تماشاي شكارت چگونه بود.»‌؛يعني ... : گشت‌وگذارت براي شكار چگونه بود؟

18-  معناي عبارت «‌لقاي منكر او را به فال فرّخ نداشت.» چيست؟ديدن چهره ي زشت  او را خوش يمن ندانست

19-  «رأي خردمندان ر اخلاف نتوان كرد.» يعني اين كه ... :برخلاف نظر خردمندان نبايد عمل كرد

درس پنجم : ايوان مداين

لغت :

1- «خذلان»؛يعني... : خواري ،پستي

2- قسمت مشخص شده در مصرا ع « يك ره  لب دجله منزل به مداين كن.»‌به چه معناست؟يك بار

3- «فلك گردان» ؛يعني ...: خداوند

4- «ترنج» به چه معناست؟ بالنگ

املاء :

5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «تف آهش ،دريوزه ي عبرت، كاس سر»: دريوزه ي عبرت

تاريخ ادبيات :

6- «قصيدة المداين» اثر كيست؟ بُحتري شاعر عرب

7- «ايوان مداين » ويژگي هاي كدام سبك را دارد؟سبك آذربايجاني

8- «خاقاني شرواني » شاعر كدام قرن است؟ششم

9- «خيام ‌» در كدام قالب شعري،همگان را به عبرت آموزي از ويرانه هاي مداين فراخوانده است؟رباعي

10- «ايوان مداين » اثر خاقاني شرواني،در كدام قالب شعري سروده شده است؟قصيده

درك مطلب :

11-  مقصود از «دوم دجله »‌در مصراع «‌وز ديده دوم دجله برخاك مداين ران »‌ چيست؟ اشك

12-  «لب آبله زد چندان»‌ ؛‌يعني ... : ‌لبش بسيار آبله زد

13-  قسمت مشخص شده كدام معني را دارد؟ « پند سر دندانه بشنو ز بن دندان» :كنايه از عمق جان

14-  واژه هاي مشخص شده در مصراع زير به چه معناست ؟« زرّين تره كوه برخوان؟ رو« كم تر كوا»‌بر خوان»‌:سفره، فعل امر از خواندن

15-  «چون سلسله شد پيچان» ؛يعني ... : ديوانه ي زنجيري شد.

16-  منظور از « مداين » در قصيده ي «‌ايوان مداين»‌چيست؟هفت شهر كه تيسفون مهم ترين آن ها بوده است.

درس ششم : جدال سعدي با مدعي

لغت :

1-  «مقامه »در لغت به چه معني ... است: مجلس

2-  واژه ي مشخص ده به چه معني است؟«... در محفلي ديدم نشسته و شنعتي درپيوسته .»‌:طعنه ،سرزنش ،زشتي

3-  واژه هاي مشخص شده در عبارت كدام معني را دارد؟ « دست تناول به طعام آن گه برند كه متعلقان  و زيردستان بخورند  و فضله ي مكارم ايشان به ارامل و پيران و اقارب‌و چيران رسيده.»‌:خوردن ، وابستگان ، باقي مانده، زنان بيوه،خويشاوندان، همسايگان

4- «محتمل ترين بار گران » ؛يعني ... : برنده ي بار سنگين

تاريخ ادبيات :

5- فن مقامه نويسي درزبان عربي با ... به عنوان مستقل ادبي پذيرفته شد:بديع الزمان همداني

6- از چهره هاي بزرگ زبان فارسي در حوزه ي مقامه نويسي از چه كسي مي توان نام برد؟ قاضي حميد الدين بلخي

املاء‌ :

7- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ « مال مذّكا، عرض مصون ،كسوت نظيف»‌: مال مزّكا

8- بيت مقابل چند غلط املايي دارد؟ «توانگران را وقف است و نذر و مهماني/زكات و فتره و اعطاق و هدي و قرباني »‌:دو(فطره ،اعتاق)

آرايه هاي ادبي :

9-  عبارت« ‌قدمي بهر خدا ننهند و درمي بي منّ و اذي ندهند »‌چه آرايه اي دارد؟ موازنه

10-  مصراع « گنج و مارو گل و خار و غم و شادي به هم اند»‌چه آرايه اي دارد؟ تضاد

11-  « تيغ زبان » چه نوع اضافه اي است؟‌اضافه ي تشبيهي (تشبيه )

درك مطلب :

12-    « يكي در صورت درويشان » ؛يعني شخصي به ... : شكل و شمايل درويشان

13-    «فراغت با فاقه نپيوندد» ؛يعني ... :‌آسودگي با تنگدستي ميّسر نمي شود

14-    «يكي تحرمه ي عشا بسته و ديگري منتظر عشا نشسته » ؛يعني يكي براي ... : نماز خواندن آماده شده و ديگري منتظر شام نشسته است.

15-    «نظر نكنند الاّبه كراهت» ؛يعني... : جز از سربي ميلي به كسي نگاه نمي كنند

16-  عبارت«‌نه آن درسر دارند كه سر به كسي پردازند.»‌به چه معناست؟ هرگز در فكر اين نيستند كه به كسي احترام بگذارند

17-  «محال عقل است»؛ يعني ... : عقلاني نيست

18-  « سلسله ي خصومت جنباندن » ؛ يعني ... ‌:دشمني آغاز كردن

درس هفتم : نسيم سحر

لغت :

1-  «خرابات» در اصطلاح عرفان چه معنايي دارد؟ جاي دور ريختن  تعلّقات دنيوي

2-  «عيّار» ؛يعني ... ‌:چالاك ،هوشمند ،جوان مرد

3-  «نظاره » به چه معني است؟ ديدن

4-  كلمه ي مشخص شده درمصراع « عيش بي يار مهيّا نشود يار كجاست»‌:ميّسر،آماده

5- حافظ در حقيقت حلقه ي پيوند غزل عارفانه ي ... و غزل عاشقانه ي ... است:مولانا، سعدي

6- كدام شاعررا « حافظه ي ايران »‌دانسته اند؟حافظ

7- مصراع « آن كس است اهل بشارت كه اشارت داند» چه آرايه اي دارد؟جناس (بشارت، اشارت)

8- آرايه‌ي مصراع « اي نسيم‌ سحر آرامگه يار كجاست »‌ چيست؟‌تشخيص

9- در مصراع « ‌هركه آمد به  جهان نقش خرابي دارد» ؟ كدام واژه  « ايهام » دارد؟ خراب

10- مشبه به درمصراع « حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج»‌كدام واژه است؟ چمن (چمن دهر ، تشبيه)

11- «آن كس است اهل بشارت كه اشارت داند» يعني به كسي بشارت مي رسد كه ... : راز و رمز حقايق عرفاني را بفهمد

12- منظور از « سلسله ي مشكين » در مصراع «عقل ديوانه شد ان سلسله مشكين كو » چيست ؟زنجير گيسو

13- در مصراع «منزل آن مه عاشق كش عياركجاست؟‌» به كدام باور اشاره شده است؟ نور ماه باعث آشفتگي و ديوانگي بيش تر ديوانگان مي شود

14-  بيت « شب تاراست  و ره وادي ايمن در پيش/ آتش طور كجا موعد ديدار كجاست؟»اشاره به كدام واقعه دارد؟ بازگشت حضرت موسي از مدين به مصر

15-  « هر سر موي مرا با تو هزاران كارست»‌؛يعني ... : هر سرموي من به هزار دليل با تو پيوسته است

16-  منظور از « مه عاشق كش» د رمصراع «‌منزل آن مه عاشق كش عيار كجاست »‌كيست؟ معشوق

17-    در مصراع «‌ما كجاييمم و ملامتگر بيكار كجاست»‌واژه ي بيكار به چه معني است؟ دخالت كننده و فضول ،بي درد و بي خبر از عشق

18-  « دل زما گوشه گرفت»‌؛يعني ... : دل عاشق شد