فرصت پرواز
ادبیات فارسی
|
کات مهم کتاب زبان وادبیات
فارسی چهارم پیش دانشگاهی
درس اول درآمدي بر تحميديه / ني‌نامه لغت 1- «نفير» ؛ يعني ... : فرياد و زاري 2- «اشتياق» به چه معني است؟ ميل قلب به ديدار محبوب 3- «نعت» ؛ يعني ... : ستايش املاء 4- در عبارت «ادئيه‌ي ديني و مناجات‌هاي ائمه‌ي اطهار با حمد الهي آغاز مي‌شود» كدام واژه غلط نوشته شده است؟ ادعيّه تاريخ ادبيات 5- منظومه‌ي «شيرين و فرهاد» اثر كيست؟ وحشي بافقي 6- نمونه‌ي عالي تحميديه پيش‌تر از همه در كدام كتاب است؟ شاهنامه‌ي فردوسي 7- «ني‌نامه» چند بيت از دفتر اول مثنوي است؟ هجده بيت آرايه‌هاي ادبي 8- بيت «هركسي كاو دور ماند از اصل خويش / باز جويد روزگار وصل خويش» چه آرايه‌هايي دارد؟ تلميح، جناس 9- مصراع «همچو ني زهري و ترياقي كه ديد؟» كدام آرايه را دارد؟ متناقض نما 10- «آتش» در مصراع «هركه اين آتش ندارد، نيست باد» چه آرايه‌اي را پديد آورده است؟ استعاره از گرمي و شور عشق درك مطلب و دانستني‌هاي درس 11- مولانا در مثنوي، انسان آگاه را به چه چيزي تشبيه كرده است؟ ني و چنگ 12- چه چيزي در ني آواز پديد مي‌آورد؟ كشش انسان آگاه به‌سوي پروردگار 13- «دامن از خاك برچيدن» كنايه از چيست؟ دل بريدن از دنيا 14- «سينه خواهم شرحه شرحه از فراق» ؛ يعني ... : شنونده‌اي دردمند مي‌خواهم 15- در مصراع «جفت بدحالان و خوش‌حالان شدم» بدحالان؛يعني...: آن‌ها كه سير و سلوكشان به‌سوي حق كند است. 16- منظور از «ماه» در اين مصراع چيست؟ «هركه جز ماهي، ز آبش سير شد...» : عاشق 17- بيت«من به هرجمعيّتي نالان‌شدم / جفت بدحالان و خوش‌حالان شدم» بيانگر كدام ويژگي «ني» است؟ سازگار بودن درس دوم مناجات / نيايش لغت 1- «دنائت» ؛ يعني ... : پستي 2- «ملاهي» جمع ... است به معني ... : ملهي، آلات لهو 3- «تيه» ؛ يعني ... : بيابان 4- «مظالم» ؛ يعني ... : محل دادخواهي 5- «مناعت» ؛ يعني ... : بلندنظري 6- «پاي‌بطلان برعنوان حق‌گذارم»؛ يعني... :حق‌وحقيقت‌را باطل‌كنم. 7- «ارحم‌الراحمين» ؛ يعني ... : مهربان‌ترين بخشايندگان املاء 8- كدام واژه‌ها املاي نادرست دارند؟ «بيقوله، جهل و ذلال، خفت و مزلّت» : بيغوله، ضلال، مذلّت تاريخ ادبيات 9- مترجم كتاب «صحيفه‌ي سجاديه» كيست؟ جواد فاضل 10- «سنايي غزنوي» در كدام قرن مي‌زيست؟ قرن ششم آرايه‌هاي ادبي 11- «تيه گمراهي و ضلالت» كدام آرايه را دارد؟ تشبيه 12- مصراع «حسن تو به دست خويش بيدارم كرد» كدام آرايه را دارد؟ تشخيص 13- «لب و دندان سنايي همه توحيد تو گويد» لب و دندان «مجاز» است از ... : سخن 14- بيت «نتوان وصف تو گفتن كه تو در فهم نگنجي / نتوان شبه تو جستن كه تو در وهم نيايي» كدام آرايه را دارد؟ ترصيع درك مطلب و دانستني‌هاي درس 15- «مگر» در مصراع «مگر از آتش دوزخ بودش روي رهايي» ؛ يعني ...: اميد است 16- «همه درگاه تو جويم / همه از فضل تو پويم» ؛ يعني ... : تنها در پي فضل و بخشش تو هستم. 17- «همه بيشي تو بكاهي، همه كمّي تو فزايي» ؛ يعني ... : كم و زياد شدن‌ها همه به دست توست. درآمدي بر ادبيات حماسي لغت 1- «حماسه» در لغت به معناي ... : دلاوري و شجاعت 2- «ابداع» ؛ يعني ... : آفرينش 3- «مدون» در «داستان‌هاي‌شفاهي مدون» ؛ يعني ... : جمع‌آوري شده املاء 4- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ (حوضه‌ي‌عاطفي،شاهنامه‌هاي‌منثور،اصطلاح‌حماسه) : حوزه‌ي‌عاطفي تاريخ ادبيات 5- حماسه‌ي«گيل گمش» از كدام نوع حماسه است؟ طبيعي و ملي 6- «ايلياد و اديسه» اثر كدام شاعر باستاني است؟ هومر يوناني 7- زمينه‌هاي‌اصلي‌حماسه‌رانام‌ببريد؟داستاني،قهرماني،ملي،خرق‌عادت درك مطلب و دانستني‌هاي ادبي 8- فايده‌ي اصلي تقسيم‌بندي آثار ادبي براساس محتوا و حوزه‌ي عاطفي اين است كه ... : به خوبي مي‌توان علل ضعف يا نيرويافتن يكي از انواع را در دوره‌اي خاص بررسي كرد. 9- تقسيم‌بندي منتقدان اروپايي از آثار ادبي براساس ...... بوده است. : محتوا و حوزه‌ي عاطفي 10- در ادبيات ملل اسلامي تقسيم‌بندي آثار ادبي براساس ...... بوده است. : شكل و قالب 11- آثار ادبي از ديدگاه محتوا و بار عاطفي به چند دسته تقسيم مي‌شوند؟ چهار دسته ، حماسي، غنايي، تعليمي، نمايشي 12- در ادبيات گذشته‌ي سرزمين ما، كدام نوع ادبي رواج و رونق چنداني نداشته است؟ ادبيات نمايشي 13- «انه ايد» سروده‌ي ويرژيل شاعر روم باستان از كدام نوع حماسه است؟ حماسه‌ي مصنوع 14- اصلي‌ترين زمينه‌ي حماسه چيست؟ داستاني بودن 15- نام قهرمان ملي در «بهشت گم‌شده‌ي ميلتون» چيست؟ آدم 16- وجود سيمرغ، ديو سپيد، عمر هزارساله‌ي زال ... بيانگر كدام زمينه‌ي حماسه است؟ خرق عادت 17- «خرق عادت» ؛ يعني ... : حوادثي كه با منطق و تجربه‌ي علمي سازگاري ندارد. 18- «ظفرنامه‌ي حمدالله مستوفي و شهنشاه نامه‌ي ملك‌الشعراي صبا» چه نوع حماسه‌اي هستند؟ مصنوع 19- اثر «آزاد سرو سيستاني» چه نام دارد؟ اخبار رستم 20- دوعامل‌جدايي‌ناپذير منظومه‌هاي‌حماسي را نام‌ببريد؟وزن‌وآهنگ درس سوم كاويه‌ي دادخواه لغت 1- «در اساطير باستان، چهره‌ي انقلابي كاوه‌ي آهنگر بي‌نظير است.» اساطير ؛ يعني ... : افسانه‌ها، جمع اسطوره 2- «خواليگر» ؛ يعني ... : آشپز، طباخ 3- «زخم دراي» كدام معني را دارد؟ ضربه‌ي پتك املاء 4- در جمله‌ي «بعضي از معاصران، درباره‌ي داستان ضحّاك تعمّل كرده‌اند.» كدام واژه نادرست نوشته شده است؟ تأمّل تاريخ ادبيات 5- كتاب «چشمه‌ي روشن» اثر كيست؟ دكتر غلامحسين يوسفي 6- نام پدر «فريدون چه بود؟ آبتين آرايه‌هاي ادبي 7- «سر از بند ضحّاك بيرون كند» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه، سرپيچي و نافرماني كند. 8- مصراع «همه‌سوي دوزخ نهاديد روي» چه‌آرايه‌اي دارد؟ جناس، سوي، روي 9- در مصراع «ز ديوارها خشت و از بام سنگ» چه آرايه‌ي ادبي را مي‌يابيد؟ ايهام تناسب، خشت، نيزه‌ي كوچك و توده‌ي فشرده شده از گل كه در معني دوم با سنگ تناسب دارد. درك مطلب و دانستني‌هاي درس 10- منظور از «بي‌بها چرم آهنگران» چيست؟ درفش كاوياني 11- «قيام كاوه» با كدام نهضت عدالت‌خواهانه قابل مقايسه است؟ انقلاب فرانسه 12- «ضحّاك» در اوستا چگونه موجودي است؟ سه پوزه‌ي سه سر شش چشم 13- «شماريت با من ببايد گرفت» ؛ يعني ... : بايد به من حساب پس بدهي. 14- در اساطير ايران، مار مظهري است از ... : اهريمن 15- «بدريد و بسپرد محضر به پاي» ؛ يعني : ... : استشهاد نامه را پاره كرد و زير پا انداخت 16- «برانديشيدن» در مصراع «نه هرگز برانديشم از پادشا» به چه معني است؟ ترسيدن 17- مصراع«بباريد چون‌ژاله ز ابرسياه/ كسي را نبد بر زمين‌جايگاه» معادل كدام ضرب‌المثل است؟ جاي‌سوزن انداختن‌نبود. . درآمدي بر ادبيات غنايي لغت 1- «غِنا» ؛ يعني ... : نغمه، سرود و آواز خوش 2- «توسني» ؛ يعني ... : سركشي و عصيان 3- معادل «غِنا» در زبان‌هاي اروپايي چه واژه‌اي است؟ ليريك املاء 4- كدام واژه در عبارت «عرفان و اصطلاحات صوفيه با پيش‌گامي سنايي به حوضه‌ي غزل راه مي‌يابد.» نادرست است؟ حوزه‌ي تاريخ ادبيات 5- شروع شعر عاشقانه‌ي فارسي چه قرني است؟ قرن چهارم 6- «رابعه‌ي قزداري» شاعر چه قرني است؟ قرن چهارم 7- در شعر غنايي شاعر چه چيزي را موضوع كار خود قرار مي‌دهد؟خويشتن خويش را 8- وسيع‌ترين افق معنوي و عاطفي در شعر فارسي متعلق به كدام نوع شعر است؟ شعر غنايي 9- در شعر حافظه، مسائل اجتماعي چگونه مطرح شده است؟ براساس «من» گسترده و اجتماعي شاعر آرايه‌هاي ادبي 10- مصراع «زهر بايد خورد و انگاريد قند» چه آرايه‌اي دارد؟ تضاد درك مطلب و دانستني‌هاي ادبي 11- داستان‌هاي عاشقانه در ادب فارسي را با كدام نوع ادبي در ادب اروپا برابر دانسته‌اند؟ شعر نمايشي 12- منظومه‌هاي منطق‌الطير و مثنوي مولانا با چه بياني نوشته شده است؟ تمثيلي 13- پس از مشروطه «من» شاعر ... : اجتماعي‌تر و مردمي‌تر شده است. 14- اشعار غنايي معمولاً در چند شكل ظاهر مي‌شوند؟ سه شكل بلند، متوسط، كوتاه 15- معروف‌ترين شاعران «حبسيّه‌سرا» چه كساني هستند؟ مسعود سعد، خاقاني، فرخي يزدي 16- «سمك عيّار» تأليف كيست؟ فرامرزبن خداداد ارّجاني 17- نام ديگر كتاب «راحة الارواح» چيست و نويسنده‌ي آن كيست؟ بختيار نامه، دقايقي مروزي 18- بيت «در بيابان گر به شوق كعبه خواهي زد قدم / سرزنش‌ها گر كند خار مغيلان غم مخور» با كدام بيت ارتباط معنايي دارد؟ عشق را خواهي كه تا پايان بري / بس كه بپسنديد بايد ناپسند درس چهارم من اين همه نيستم / حدي‌خوان لغت 1- «زنديق» در عبارت «اين پير زنديق آمد.» يعني ... : ملحد، دهري، بي‌دين 2- «غيرت» ؛ يعني ... : حميّت، ناموس‌پرستي 3- «دارضيف» ؛ يعني ... : مهمان‌خانه املاء 4- در عبارت «سياهي ديدم مقلول و مسلسل، من او را به ضياء خود فرستادم.» چند غلط املايي دارد؟ دو (مغلول، ضياع) تاريخ ادبيات 5- كتاب «كشف‌المحجوب» اثر كيست؟ علي بن عثمان جلّابي هجويري 6- نثر «كشف‌المحجوب» چگونه است و موضوع كتاب درباره‌ي چيست؟ نثر كتاب روان و سليس است (نثر مرسل) و موضوع كتاب در تصوف است. 7- درجمله‌ي «يكي‌آواز داد ... » يكي چه نوع كلمه‌اي است؟ ضمير مبهم 8- «را» در جمله‌ي «شيخ گفت مر مريد را» چه نوع كلمه‌اي است؟ حرف اضافه 9- جمله‌ي «اين مريد را گفت : آن صندوق بيار.» چند فعل گذرا به مفعول دارد؟ دو «گفت، بيار» 10- كلمه‌ي مشخص شده چه نوع كلمه‌اي است؟ «اين خصومت چرا برانگيختي؟» قيد درك مطلب 11- «من اين‌همه نيستم» ؛ يعني... : من‌شايسته‌ي اين چيزها نيستم 12- معني‌جمله‌ي«درزه‌هايي‌بيرون‌گرفت.»چيست؟بسته‌هايي‌بيرون‌آورد 13- منظور از «شيخ الحرمين» چيست؟ شيخ مكه و مدينه 14- «اين غلام را در كار من كن» : يعني ... : اين غلام را به خاطر من آزاد كن. 15- «اين غلام است حادي» ؛ يعني ... : اين غلامي است كه آواز و سرود مي‌خواند. 16- مفهوم عبارت «به حيّي از احياي عرب فراز رسيدم» چيست؟ به قبيله‌اي از قبايل عرب نزديك شدم. 17- معني عبارت «تو را بر همه‌ي چيزها حكم است» چيست؟ دستور تو بدون چون و چرا پذيرفته است. 18- «مرا اكرام ضعيف را امير بيامد تا با من موافقت كند.» ؛ يعني ... : دستور تو بدون چون و چرا پذيرفته است. 19- واژه‌ي معادل «زنبيل باف» چيست؟ خوّاص 20- «رضي‌الله عنه» چه نوع جمله‌اي است؟ معترضه‌ي دعايي درس پنجم مناظره‌ي خسرو با فرهاد لغت 1- «تنديسگر» ؛ يعني ... : مجسمه‌ساز 2- «مناظره» به چه معني است؟ گفت و گو كردن 3- «عاجز» ؛ يعني ... : ناتوان املاء 4- املاي درست واژه‌هاي «آفاغ، تَبع، آسوده‌گي» چگونه است؟ آفاق، طبع، آسودگي تاريخ ادبيات 5- مبتكر فن مناظره در ادب فارسي كيست؟ اسدي توسي 6- استادانه‌ترين مناظره‌هاي معاصر از كيست؟ پروين اعتصامي آرايه‌هاي ادبي 10- مصراع «بگفت انده خرند و جان فروشند» چه آرايه‌اي دارد؟ تضاد 11- قافيه‌هاي بيت «بگفتا دل زمهرش كي كني پاك؟ / بگفت آن گه كه باشم خفته در خاك» چه آرايه‌اي را پديد آورده است؟ جناس 12- اگر در مصراع «بگفت از جان شيرينم فزون است» شيرين به دومعنا قابل‌درك باشد، از چه آرايه‌اي استفاده‌شده است؟ ايهام درك مطلب و دانستني‌هاي درس 13- داستان‌خسرو وشيرين نظامي‌را چه كساني تقليد كرده‌اند؟ اميرخسرو دهلوي، وحشي بافقي، عرفي‌شيرازي، وصاف شيرازي هاتفي 14- «دار ملك آشنايي» ؛ يعني ... : سرزمين عشق 15- مصراع «بگفت آشفته از مه دور بهتر» به كدام باور پيشينيان اشاره دارد؟ گذشتگان بر اين باور بوده‌اند كه ديوانه چون در ماه نگاه كند، ديوانه‌تر مي‌شود. 16- در مصراع «بگفت از گردن اين وام افكنم زود» منظور از اين «وام» چيست؟ سر 17- «بگفتا گر به سر يا بيش خشنود» : يعني ... : او گفت اگر با هديه گرفتن سر تو خشنود شود. 18- منظور از «جان» در مصراع «بگفت از جان صبوري چون توان كرد» كيست؟ معشوق 19- در بيت «به ياران گفت كز خاكي و آبي / نديدم كس بدين حاضرجوابي» منظوراز «آبي و خاكي» چيست؟ موجودات جهان 20- «فرهاد» در اين مناظره نمونه‌ي چگونه انساني است؟ انسان پاك باز و خاكسار درس ششم اكسير عشق لغت 21- «تعلّقات» ؛ يعني ... : دل‌بستگي‌ها 22- «اكسير» به چه معني است؟ هر چيز مفيد و كم‌ياب، جوهري كه ماهيت اجسام را تغيير دهد و كامل سازد. املاء 23- كدام كلمه در مصراع «همه بلبلان بمردند و نماند جز قرابي» نادرست نوشته شده است؟ غرابي تاريخ ادبيات 24- «سعدي» شاعر كدام قرن است؟ قرن هفتم 25- بيت «از در درآمدي و من از خود به در شدم / گويي كز اين جهان به جهان دگر شدم» بيت نخست يك شعر ده‌بيتي است، قالب اين شعر چيست؟ غزل آرابه‌هاي ادبي 26- «اكسيرعشق» و «كمند نظر» چه آرايه‌اي دارند؟ تشبيه 27- در مصراع «عجب است اگر نگردد كه بگردد آسيابي» واژه‌ي نگردد چه آرايه‌اي دارد؟ ايهام 28- مصراع «گوشم به راه، تا كه خبر مي‌دهد ز دوست» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه، گوش به راه بودن،انتظار كشيدن درك مطلب و دانستني‌هاي درس 29- «سر آن ندارد» ؛ يعني ... : قصد ندارد 30- «برآمدن» در مصراع «دل من نه مرد آن است كه با غمش برآيد» به چه معني است؟ مقابله كردن 31- مصراع «مهرم به جان رسيد و به عيّوق برشدم» ؛ يعني ... : به مدد گرماي عشق تو به والاترين مرتبه رسيدم. 32- بيت «او را خود التفات نبودي به صيد من / من خويشتن اسير كمندنظر شدم» بيانگر كدام‌امر درباره‌ي عاشق و معشوق است؟ 33- بيت «با صد هزار جلوه برون آمدي كه من / با صدهزار ديده تماشا كنم تورا» با كدام بيت غزل «اكسير عشق» ارتباط معنايي دارد؟ تا رفتنش ببينم و گفتنش بشنوم / از پاي تا به سر همه سمع و بصر شدم . 34- «ا زخود به در شدن» ؛ يعني ... بي‌خود شدن درس نهم سپيده‌ي آشنا / قلب مادر لغت 1- «تهجّد» ؛ يعني ... : شب‌زنده‌داري 2- «مي‌خواستند حضيضي بيابند.» حضيض؛ يعني ... : نشيب، پستي 3- «رعب‌آور» در عبارت «سكوتي رعب‌آور همه‌جا را فراگرفته بود.» كدام معني را دارد؟ ترسناك 4- «چندشناك» ؛ يعني ... : نفرت‌انگيز املاء 5- عبارت «ديشب پس از امضاي تومار عشق و فداكاري به نيايش فرو رفتند.» كدام واژه نادرست نوشته شده است؟ طومار 6- املاي چندواژه نادرست است؟ «موهش،پرغوغا، صُخره، مظهر»: دو واژه ( موحش، سُخره) تاريخ ادبيات 7- كتاب «ادبيات و تعهد در اسلام» اثر كيست؟ محمدرضا حكيمي 8- عمده نوشته‌هاي «محمدرضا حكيمي» در چه زمينه‌اي است؟ زمينه‌ي مسائل ديني و اعتقادي آرايه‌هاي ادبي 9- عبارت «ماه اين مشعل آسماني هر شب به كردار روزانه‌ي انسان‌ها خيره‌خيره مي‌نگرد.» چه آرايه‌اي دارد؟ تشخيص 10- «مشبه‌به» عبارت «ستارگان مانند چراغ نيم‌مرده‌ي شبانان بودند.» كدام است؟ چراغ نيم‌مرده 11- بيت «داد معشوقه به عاشق پيغام / كه كند مادر تو با من جنگ» نخستين بيت يك شعر است، «قالب» شعر چيست؟ قطعه درك مطلب و دانستني‌هاي درس 12- شعر «قلب مادر» از چه زباني ترجمه شده است؟ زبان آلماني 13- منظور از «ديشب و امشب» در عبارت «ديشب تاريخ بشريت چنين شهيداني نداشت و امشب آنان درگذرگاهش خفته‌اند» چيست؟ ديشب : شب عاشورا، امشب : شب شام غريبان . 14- «همه، تاليان قرآن و سحركوشان در عبادت، يعني ... بودند.» همگي تلاوت كنندگان قرآن و شب‌زنده‌داران براي عبادت بودند. 15- «چهره‌پرچين‌كردن» ؛ يعني ... : اخم كردن 16- عبارت «شاعري است با زباني چالاك و بياني گرم و زنده و پوينده» وصف كدام شاعر است؟ ايرج ميرزا درس یازدهم كيش مهر / رنج بي‌حساب لغت 1- «خضاب» ؛ يعني ... : گلگونه، آن چه سر و صورت و پوست را بدان رنگ كنند. حنا. 2- «بهل» درمصراع«بهلِ گر بگيرندبيكارها» كدام معني را دارد؟بگذار 3- «بادبام»درمصراع«درد پرده‌ي‌غنچه را بادبام»؛يعني ... : بادبامدادي 4- در مصراع «مهين مهرورزان كه آزاده‌اند ...» كلمه‌ي مشخص شده به چه معني است؟ بزرگ، بزرگ‌ترين املاء 5- املاي كدام تركيب نادرست است؟ «غرق بطالت، گفتار ناثواب، غم‌هجران» : گفتار ناصواب تاريخ ادبيات 6- تفسير ارزشمند«الميزان»، اثر كيست؟ علامه سيدمحمدحسين طباطبايي 7- كتاب «چهل حديث» اثر كيست؟ امام‌خميني آرايه‌هاي ادبي 8- مصراع «پياپي بكشن جام و سر گرم باش» چه آرايه‌اي دارد؟ ايهام، سرگرم باش دو معنا دارد : مشغول باش، گرم و پرنشاط باش. 9- «شاباش» در مصراع «بهاران كه شاباش ريز سپهر» استعاره از چيست؟ باران 10- مصراع «برقصد به صدناز گلنازها» چه آرايه‌اي دارد؟ تشخيص درك مطلب و دانستني‌هاي درس 11- منظور شاعر از «دل افگارها» در بيت «به شادي و آسايش و خواب و خور / ندارند كاري دل افگارها» كيست؟ عاشقان، دل‌سوختگان طريق عشق 12- در مصراع «كشد رخت، سبزه به هامون و دشت» رخت كشيدن ؛ يعني ... : رفتن 13- «بكش جام در بزم مي‌خوارها» ؛ يعني ... : در مجلس عاشقان و عارفان، شراب عشق الهي را بنوش. 14- پيام بيت «به اندوه آينده خود را مباز / كه آينده خوابي است چون پارها» چيست؟ حال را غنيمت بدان. 15- «بهل گر بگيرند بيكارها» ؛ يعني ... : بگذار بي‌خبران خرده بگيرند. 16- بيت «با صبا در چمن لاله سحر مي‌گفتم / كه شهيدان كه‌اند اين همه خونين كفنان؟» با كدام بيت درس ارتباط معنايي دارد؟ به خون خود آغشته و رفته‌اند / چه گل‌هاي رنگين به جوبارها 17- در بيت «پرستش به مستي است در كيش مهر / برون‌اند زين جرگه، هشيارها» شاعر كمال پرستش را در چه مي‌داند؟ مستي درس دوازدهم رباعي و دوبيتي ديروز و امروز لغت 1- «نشتر» ؛ يعني ... : آلتي تيز و برنده، رگ‌زن 2- «فردا» در مصراع «چو فردا نامه‌خوانان نامه خوانند... » كدام معني را دارد؟ روز قيامت 3- «رُستن» ؛ يعني ... : روييدن 4- «آيو» در مصراع «مكن كاري كه بر پا سنگت آيو» به چه معني است؟ آيد تاريخ ادبيات 5- «رباعي» چگونه شعري است؟ از چهار مصراع تشكيل شده است و وزن «لاحول ولا قوة الا بالله» را دارد. 6- تفاوت «رباعي» و «دوبيتي» در چيست؟ رباعي با هجاي بلند آغاز مي‌شود، اما دوبيتي با هجاي كوتاه و ديگر اين كه دوبيتي به زبان محلي است. 7- معروف‌ترين‌شاعري‌كه رباعي‌سروده‌است،كيست؟ خيام نيشابوري 8- دوبيتي‌هاي كدام‌شاعر معروف و مشهور است؟ باباطاهر همداني آرايه‌هاي ادبي 9- كدام تركيب «تشبيه» است؟ «رگ روح، شبنم عشق. شاخسار بوستان» : شبنم عشق 10- مصراع «از شبنم عشق خاك آدم گل شد» چه آرايه‌اي دارد؟ تلميح، تشبيه، مراعات نظير 11- درمصراع«كويرم، دستم‌از هرچيزخالي‌است»كدام‌واژه «تشخيص» دارد؟ كوير درك مطلب 12- شاعر در مصراع «بس فتنه و شور در جهان حاصل شد» به چه امري اشاره مي‌كند؟ جهان به جنبش و حركت درآمد. (بعد از آفرينش است). 13- بيت «چوفردا نامه‌خوانان نامه خوانند / تو را از نامه‌خواندن ننگت آيو» ؛ يعني ... : روزقيامت كه به اعمال‌بندگان رسيدگي‌مي‌كنند، تو از كارنامه‌ي اعمال خود شرمگين خواهي بود. 14- معني مصراع «پا بر سر سبزه تا به خواري ننهي» چيست؟ دقت كن كه از روي بي‌اعتنايي و خواري پاي خود را به سر سبزه‌ها نگذاري 15- منظور شاعر از «لاله‌ي پرپر» در بيت «بيا گم كرده‌ي ديرين خود را / سراغ از لاله‌ي پرپر بگيريم» كيست؟ شهيد 16- در مصراع «بيا اي دل از اين جا پر بگيريم ...» منظور از «اينجا» چيست؟ اين جهان درس پانزدهم ادبيات تعليمي / پرده‌كوبي لغت 1- «ژاژخايان» ؛ يعني ... : بيهوده‌گويان. 2- «زبان دركشيدن» در مصراع «زبان دركش اي مرد بسياردان» كدام معني را دارد؟ سكوت كردن 3- در مصراع «چراگويد آن چيز در خفيه، مرد» واژه‌ي مشخص شده به چه معني است؟ مخفيانه 4- «شهربند» ؛ يعني ... : زنداني املاء 5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «انحطاط جوامع ـ خلاقيت و ابتكار ـ مرهله‌ي ابتدايي» : مرحله‌ي ابتدايي تاريخ ادبيات 6- «نصاب الصبيان» اثر كيست و موضوع آن چيست؟ ابونصر فراهي، تعليم لغت 7- موضوع كدام كتاب در صرف و نحو عربي است؟ الفيه‌ي ابن مالك 8- اثر «حاج ملاهادي سبزواري» در فلسفه و الهيات چه نام دارد؟ منظومه 9- كتاب‌هاي«سرودزندگي‌ومنظومه‌ي‌فن‌شعر» اثر كيست؟ لانگفلو، بوالو 10- در ادبيات ملل چند نوع شعر تعليمي يافت مي‌شود؟ دو نوع آرايه‌هاي ادبي 11- مصراع «اگر پاي در دامن آري چو كوه» چه آرايه‌اي را دارد؟ كنايه 12- كدام واژه در مصراع «كه بيند كه شمع از زبان سوخته است» مجاز است؟ زبان 13- در بيت «صد انداختي تير و هر صد خطاست/ اگر هوشمندي يك انداز و راست» كدام دو واژه «تضاد» دارند؟ خطا، راست درك مطلب و دانستني‌هاي درس 14- «سرت ز آسمان در كشوه» ؛ يعني ... : مقام بلندي مي‌يابي 15- مصراع «كه فردا قلم نيست بر بي‌زبان» ؛ يعني ... : روز قيامت بي‌زبان و لال از نظر گفتار بازخواست نمي‌شود. 16- ضرب المثل «گز نكرده پاره كردن» كدام مصراع را به‌خاطر مي‌آورد ؟ نشايد بريدن نينداخته 17- «ده مرده گوي» ؛ يعني ... : كسي كه به اندازه‌ي ده مرد سخن مي‌گويد. درس شانزدههم و هفدهم مست و هوشيار ... / ذكر حسين‌بن منصور لغت 1- جور» ؛ يعني ... : دورافتاده 2- در عبارت «دستار و درّاعه درپوشيد و به مدرسه رفت.» درّاعه؛ يعني ... : جبه 3- «لباس و پوشش خاصّ هر صنف» چه نام دارد؟ زيّ 4- معني «صفدر» در عبارت «آن شجاع صفدر صديق...» چيست؟ دلير، كسي كه صف لشگر را مي‌درد. املاء 5- در عبارت «هم در غايت سوز و اشتياق بود و هم در شدّت لهب فراغ» كدام واژه نادرست نوشته شده است؟ فراق 6- عبارت «در زيّ اهل سلاح و شرع و سنّت بود. الفاظي مشكل در حقايق و اصرار و معارف داشت» چند غلط املايي دارد؟ دو (صلاح، اسرار) تاريخ ادبيات 7- «مولوي‌نامه» اثر كيست؟ جلال‌الدين همايي 8- تنها اثر منثور «عطارنيشابوري» چه نام دارد؟ تذكرة‌الاولياء آرايه‌هاي ادبي 9- «گل» در مصراع «اي گل، به دست مال هوس پيشگان مرو» چه آرايه‌اي را به‌خود آورده است؟ استعاره 10- كدام واژه‌ها در مصراع «آن آبرو چو جوي بود رنج و غصه سنگ» مشبه‌به است؟ جوي، سنگ 11- كدام تركيب «تشبيه است؟ «چاه مذلت، جيب قناعت، چرخ كج‌مدار» چاه مذلت درك مطلب و دانستني‌هاي درس 12- منظور از «اهل صوت» در عبارت «آن روز كه من سر چوب پاره سرخ كنم تو جامه‌ي اهل صورت پوشي.» چه كساني هستند؟ متشرعان 13- «او سخن اهل زمانه را هيچ وزن ننهادي.» ؛ يعني ... : به حرف و سخن مردم توجهي نمي‌كرد. 14- «دست بر نهادن» ؛ يعني ... : دعا كردن 15- مصراع «گفت آگه نيستي كز سر در افتادت كلاه» جز معناي ظاهري، بيانگر چيست؟ تعادل نداشتن مست را بيان مي‌كند. 16- شاعر در مصراع «گفت ديناري بده پنهان و خود را وارهان» به كدام پديده‌ي اجتماعي اشاره دارد؟ رشوه‌گيري درس هجدهم درآمدي بر توصيف / گويي بط سفيد لغت 1- «چوك» در مصراع «چوك ز شاخ درخت، خويشتن آويخته» كدام معني را دارد؟ شباويز، مرغ حق 2- «نحل» ؛ يعني ... : زنبور عسل 3- در مصراع «برگل تر عندليب، گنج فريدون زده است» گنج فريدون به چه معناست؟ سرود و نغمه 4- «غاليه» ؛ يعني ... : مواد خوشبو با رنگ سياه و مركب از مشك و عنبر و كافور و... املاء 5- در مصراع «بيخته مشك سياه، ريخته درّ سمين» كدام واژه نادرست نوشته شده است؟ ثمين تاريخ ادبيات 6- از برجسته‌ترين نويسندگان مكتب «ناتوراليسم» چه كسي را مي‌توان نام برد؟ اميل زولا 7- بديع‌ترين توصيفات مجالس بزم در آثار كدام شاعر آمده است؟ نظامي گنجه‌اي آرايه‌هاي ادبي 8- اگر شاعر به «عناصر بي‌جان طبيعت، پرندگان، گل‌ها و ديگر موجودات احساس و صفت بشري ببخشد» از چه آرايه‌اي استفاده كرده است؟ تشخيص (جان‌بخشي) 9- در مصراع «گويي بطّ سفيد، جامه به صابون زده است» جامه استعاره از چيست؟ پرهاي بطّ 10- در بيت «در دهن لاله باد، ريخته و بيخته / بيخته مشك سياه و ريخته درّ ثمين» مشك سياه و درّ ثمين استعاره از چيست؟ سياهي گل لاله، باران درك مطلب و دانستني‌هاي درس 11- «سرو و سماطي كشيد، بر دو لب جويبار» ؛ يعني ... : سرو دو طرف جويبار صف كشيده است. 12- مفهوم مصراع «برگل تر عندليب، گنج فريدون زده است» چيست؟ بلبل بر شاخه‌ي‌پرطراوت گل‌سرخ، نغمه‌خواني مي‌كند. 13- منظور شاعر از «لؤلؤ تر» در مصراع «وز سم اسب سياه، لؤلؤ تر ريخته» چيست؟ قطره‌هاي باران 14- ادبيات توصيفي ايران چند دسته‌اند؟ نام ببريد. سه دسته /توصيفات تخيلي، توصيفات نمادين، توصيفات واقعي 15- «توصيفات نمادين» بر چه اصلي استوارند؟ تشبيه و مقايسه 16- شعر «گويي‌بطّ سفيد ...» چه‌نوع توصيفي است؟ توصيف تخيلي درس نوزدهم دماونديه لغت 1- «شير سپهر» در مصراع « با شير سپهر بسته پيمان» به چه معني‌است؟ آفتاب (به اعتبار آن كه در برج اسد است). 2- «هرّا» ؛ يعني ... : آواز مهيب 3- در مصراع «از سربكش آن سپيد معجر» معجر ؛ يعني ... : روبند 4- «گرزه» ؛ يعني ... : مار بزرگ سمي املاء 5- مصراع «بخروش چو شرذه شير ارقند» چند غلط املايي دارد؟(دو شرزه، ارغند) تاريخ ادبيات 6- شهرت شاعري «محمدتقي ملك‌الشعراي بهار» به چيست؟ سرودن قصيده‌هاي فخيم و استوار 7- دماونديّه‌ي دوم با تأثيرپذيري از چه چيزهايي سروده شده است؟ هرج و مرج قلمي و اجتماعي و هتّاكي در مطبوعات آزار وطن‌خواهان در آن سال‌ها آرايه‌هاي ادبي 8- در بيت «تا درد و ورم فرو نشيند / كافور بر آن ضماد كردند» واژه‌هاي مشخص شده چه آرايه‌اي دارند؟ استعاره 9- «اورند» در مصراع «بنشين به يكي كبود اورند» مجاز از چيست؟ فرّ و شكوه 10- «مشبه» درمصراع «تو مشت درشت روزگاري» چيست؟ دماوند 11- درمصراع «از سيم به سر يكي كله خود» سيم استعاره از چيست؟ برف درك مطلب و دانستني‌هاي درس 12- شاعر در بيت «با شير سپهر بسته پيمان / با اختر سعد كرده پيوند» به كدام صفت دماوند اشاره دارد؟ بلندي 13- بيت «بر ژرف دهانت سخت‌بندي/ بربسته سپهر ديو پرفند» به كدام رفتار اجتماعي نادرست در زمان شاعر اشاره دارد؟ نبودن آزادي بيان 14- منظور شاعر از بيت «من بند دهانت برگشايم / ور بگشايند بندم از بند» چيست؟ به تو آزادي بيان مي‌دهم. 15- «سياه بخت فرزند» در بيت «اي مادر سرسپيد، بشنو/ اين پند سياه بخت فرزند» كيست؟ شاعر 16- در بيت «زين بي‌خردان سفله بستان / داد دل مردم خردمند» بي‌خردان سفله چه كساني هستند؟ ستمگران حاكم 17- «ديو پرفند» ؛ يعني ... : ديو و شيطان پرمكر و حيله درس بیستم توصيف كويمات ... / شب كوير لغت 1- واژه‌هاي مشخص شده در عبارت كدام معني را دارند؟ «درپاژه‌ي آن مشرعه‌اي است كه به پنج نايژه آب بيرون مي‌آيد.» : پاشويه، جاي نوشيدن آب، لوله 2- «دولاب» ؛ يعني ... : چرخ آب‌كشي 3- «حصين» ؛ يعني ... : استوار و محكم 4- در عبارت «عرّاده‌ها بر سر ديوار نهاده ...» عرّاده‌ها كدام معني را دارد؟ وسيله‌اي‌كوچك‌تر از منجنيق براي پرتاب كردن سنگ املاء 5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «ميعادگاه انسان، نزهتگه ارواح، جولانگاه حول» : جولانگاه هول تاريخ ادبيات 6- «كوير» اثر كيست؟ دكتر علي شريعتي 7- مهم‌ترين اثر «ناصرخسروقبادياني» چه نام دارد؟ سفرنامه آرايه‌هاي ادبي 8- مصابيح آسمان در عبارت «شب‌ها روشن است به قطره‌هاي درشت و تابناك باران ستاره؛ مصابيح آسمان!» استعاره از چيست؟ ستارگان 9- مشبه‌به در عبارت كدام است؟ «آن عالم پرشگفتي و راز سرايي سرد و بي‌روح شد.» سرايي سرد 10- «آسمان فريبي آبي رنگ شد» چه آرايه‌اي را دارد؟ حس‌آميزي درك مطلب و دانستني‌هاي درس 11- «مبلغي بر باروي‌شهر برود.» ؛ يعني ... : مقداري بر ديوار دور شهر بالا رود. 12- «سه‌جانب او با آب‌درياست» ؛ يعني ... : سه طرف آن را آب گرفته است. 13- «كنده» معادل است با ... : خندق 14- «فاضل بر زمين مي‌گذرد» ؛ يعني ... : باقي‌مانده آب جاري مي‌شود و مي‌رود. 15- «باجگاهي است آن‌جا ...» ؛ يعني ... : آن‌جا محل‌اخذ عوارض‌است. 16- با توجه به درس، منظور از «پرنده شاعر» چيست؟ خيال 17- باتوجه‌به عبارت«ناله‌هاي گريه‌آلود آن امام راستين را مي‌شنوم...» . منظور از «امام راستين» كيست؟ امام علي (ع) درس بيست و یکم جهاد / هجرت و... لغت 1- «شمشير آخته» ؛ يعني ... : شمشير بركشيده 2- در عبارت «از اندوه بيرون نياييد كه آماج تير بلائيد.» آماج كدام معني را دارد؟ نشانه، هدف 3- «معركه» در جمله‌ي «هنوز بيست سال نداشتم كه پا در معركه گذاشتم.» به چه معناست؟ ميدان جنگ 4- «كلمات قصار» ؛ يعني ... : سخنان كوتاه و پندآموز املاء 5- عبارت «پياپي جرئه‌ي اندوه به كامم مي‌ريزد و با نافرماني و فروگزاري جانبم، كارها را به هم در مي‌آميزد.» چند غلط املايي دارد؟ سه (جرعه، فروگذر، مي‌آميزيد) درس سیزدهم/ حسب حال و زندگی نامه مفاهیم مهم درس : ۱- حسب حال نویسی چیست؟ نوشتن زندگینامه و خاطرات و شرح احوال نویسنده یا شاعر از زبان خود است. ۲- اهمیت کتاب المنتفذ من الضلال از امام محمد غزالی از نظر خاطره ویسی یا حسب حال در چیست؟ این است که حوادث عصر خویش و افکار و احوال درونی خویش را صمیمیت و صداقت به تصویر کشیده است. ۳- نام چند کتاب را که به شیوه ی حسب حال نویسی نوشته شده اند بنویسید؟ حیات یحیی از حاج میرزا یحیی دولت آبادی ، شرح زندگانی من از عبدالله مستوفی روزها از دکتر محمد علی اسلامی ندوشن ، از پاریز تا پاریس از دکتر باستانی پاریزی و از نمونه های برجسته جهانی می توان از کتاب های الایام اثر دکتر طه حسین و دانشگاه های من اثر ماکسیم کورکی نام برد. ۴- زندگی نامه یا بیوگرافی چیست ؟ کتاب هایی هستند که درباره ی زندگی مشاهیر دین و دانش و ادب نوشته می شوند. ۵- انواع زندگی نامه بر حسب محتوا کدامند؟ 1ـ سیره و مغازی : گزارش زندگی و جنگ های پیامبر اسلام (ص) است. 2ـ شرح حال انبیای الهی مانند قصص الانبیای ابواسحاق نیشابوری . 3ـ شرح حال ائمه و بزرگان دین چون زندگانی علی ابن الحسین (ع) از دکتر سید جعفر شهیدی 4ـ کتب تذکره که شرح احوال مشایخ صوفیه است مانند تذکره الاولایی عطار 5 ـ یادنامه های مانند همایی نامه که یادنامه علامهی همایی است. ۶- کتب تذکره چه نوع نوشته هایی است؟ شرح و ترجمه احوال مشایخ صوفیه یا شاعر است. ۷- یادنامه به چه منظوری نوشته می شود؟ جهت بزرگداشت شخصیت های ادبی ، هنری ، مذهبی و علمی غرور شکنی/معنی جملات مهم : بی خویشتن نشسته بود خواجه و پای بگرد کرده: گستاخ وار چون مغروران و چهارزانو نشسته بود. لنگ و لوگ: کسی که دست و پایش معیوب است و در مفهوم ناتوان. پس شیخ با کسی خلقی بکرد در میان مجلس: پس شیخ با کسی از حاضران مجلس سر مزاح و شوخی باز کرد. شیخ بوعبدالله بشکست و با خویش رسید: خفیف و خوار شد و به خود آمد. دانست که ترکی عظیم از وی در وجود آمد: فهمید که کار و رفتاری بسیار نابجا از او سر زده است. مستوجب آتش این سرای را باز کنیم: در این جا ،یعنی این خانه را جمله جمع را وقت خویش گذشت: همه یاران شیخ در خراب کنیم. شور عارفانه افتادند. خواستند که حرکتی کنند: می خواستند اقدام کنند. انسان راستین سهل است چغزی و صعوه ای نیز بروی آب می رود : آسان است که قورباغه و پرنده ای کوچک که در آب می رود. زغن و مگس در هوا می پرد : کلاغ و مگس در هوا پرواز می کند. بهترین خلق به کویی فرو می شد: به محله ای وارد شد. سبق کلام: پیش دستی در سلام گفتن انگشت نمای گشته بود: معروف شده بود. الزام کردن : پای بند کردن ، واداشتن به این که مرا خلق اختیار کردند غره نتوان گشت: این که مردم مرا بهترین کس انتخاب کردند نباید مغرور شد. با توجه به عبارت زیر: وحی آمد به موسی که آن مرد بهترین ایشان است نه به آن که طاعت او بیش است بلکه به آن که خویشتن را بدترین دانست. خودآزمایی ۱- با توجه به حکایت غرور شکنی منظور شیخ ابوسعید از ترجیح جهنم بر بهشت چه بود ؟ با بیان این مطلب می خواست به ابو عبدالله بفهماند که رفتارش نامناسب و متکبرانه است و جای اهل تکبر جهنم است. ۲- حضرت علی (ع) در خطبه متقین می فرماید از نشانه های پرهیزگاران این است که پیوسته نفی خود را متهم می دارند مصداق این سخن را در کدام حکایت درس می یابید ؟ در حکایت درس بهترین خلق ۳- کدام عبارت متن معادل اصطلاح امروزی برچسب زدن به کسی است؟ خط بر کسی فروکشیدن ۴- در کدام حکایت شیخ ابوسعید گوشه نشینی و زهد منفی را نکوهش می کند ؟ در حکایت انسان راستین زیرا گوشه نشینی و از اجتماع دور بودن و با مردم نشست و برخاست نکردن و داد و ستد با آنان نداشتن و ... نشانه زهد و تقوای راستین نیست ۵- با توجه به مجموعه حکایات شیوه رایج تربیت مریدان توسط عرفا و اولیا چگونه بوده است ؟ مریدان را با سخنان متین و دل نشین و مثال های روشن و عینی و به صورت غیر مستقیم و اشاره راهنمایی می کردند. ۶- مفهوم جمله ی این گمان در حق خویش برم بهتر چیست؟ من مردم را بسیار خوب نمی شناسم اما خود را بهتر می شناسم پس بهتر آن است که نسبت به خویش بدبین باشم تا دیگران درس دوازدهم رباعی و دو بیتی دیروز هر سبزه كه بر كنا جويي رسته است گويي زلب فرشته خويي رسته است رسته: از مصدر رستن – روييدن واژه هاي جويي خويي و گويي جناس ناقص اختلافي هستند لب: مجاز از وجود است واژه هاي سبزه و جو مراعات نظير است نكته: گويي قيد تشبيه است و فعل محسوب نمي شود. معني: هر سبزه اي كه بر كنار جوي آبي روييده است مثل اينكه از لب انسان فرشته صفتي روييده شده باشد (از نظر پاكي و زيبايي و لطافت) پا بر سر سبزه تا به خواري ننهي كان سبزه زخاك لاله رويي رسته است حرف « تا» به معني مبادا آمده است پس صوت است و يك جمله حساب مي شود. لاله رويي: ايهام دارد : 1 منظور خاكي است كه لاله از آن مي رويد. 2 منظور انساني است كه چهره ي او از نظر زيبايي مانند لاله است. واج آرايي صامت « س» دارد معني: مبادا ( مراقب باشي ) با بيهودگي و تحقير پا بر روي سبزه ها بگذاري زيرا اين سبزه ها 1) از خاكي روييدن كه از آن گل هاي لاله مي رويد 2) از خاك انسان ها ي زيبارو روييده است. پيام : نكوهش بي حرمتي به جلوه هاي خلقت رباعي خيام ---------------------------------------------------------------------------- اندر دل بي وفا غم و ماتم باد آن را كه وفا نيست ز عالم كم باد واژه هاي « غم ؛ كم » جناس ناقص اختلافي است منظور از « غم» در مصراع اول غم منفي يا غم دنياست كم باد: كنايه است از نابودي « را » در مصراع دوم « را» ي مالكيت است، يعني كسي كه وفا ندارد. معني: كاش افراد بي وفا و بي بهره از عشق، همواره دچار غم و ماتم باشند و اين افراد اميدوارم نيست و نابود شوند. توجه: اين بيت با بيت نهم از درس ني نامه ي مولانا پيوند معنايي دارد: آتش است اين بانگ نای و نيست باد هر كه اين آتش ندارد ، نيست باد ديدي كه مرا هيچ كسي ياد نكرد جز غم كه هزار آفرين بر غم باد مصراع اول: آرايه ي حس آميزي داد غم از او ياد كرده است: تشخيص هزار: مجاز از زيادي واژه ي « غم» آرايه ي تكرار به وجود آوده است. « غم» در مصراع دوم منظور غم مثبت يا غم عشق است. معني: سر انجام ديدي كه هيچ كسي از من عاشقانه ياد نكرد! بجز غم عشق كه هزاران آفرين بر اين غم باد. رباعي مولانا ------------------------------------------------------------------------ مكن كاري كه بر پا سنگت آيو جهان با اين فراخي تنگت آيو آيو : آيد / شود فراخي: گشادگي / وسعت بر پا سنگ آمدن: كنايه است از دچار سختي شدن مصراع دوم آرايه ي پارادوكس دارد تنگ آمدن: كنايه است از سختي شرايط بين فراخ و تنگ تضاد برقرار است بين سنگ و ننگ جناس ناقص اختلافي وجود دارد آيو رديف دو بيتي است گر چه تفاوت معنايي دارند اما به گوش فارسي زبانان چندان اين تفاوت آشكا نيست. معني: كاري نكن كه دچار مشكل و سختي شوي و دنيا با تمام وسعت و گستردگي اش برايت تنگ و كوچك شود. چون فردا نامه خوانان نامه خوانند تو را از نامه خواندن ننگت آيو فردا: مجاز از روز قيامت واژه هاي خوانان/ خواندن/ خوانند جناس اشتقاق به وجود آورده اند. بيت واج آرايي صامت هاي « خ» و « ن» دارند. معني: زماني كه آدميان در روز قيامت نامه ي اعمال خود را مي خوانند كاري نكن كه تو از خواندن نامه ي اعمال و فتار خويش ننگ داشته باشي. پيام: 1- ذخيره ي توشه ي آخرت 2- پرهيز از ايجاد مشكل براي خود در قالب دوبيتي از بابا طاهر ------------------------------------------------------------------- رباعي و دوبيتي امروز مرغ نغمه خوان سحر در شاخسار بوستاني چو خوش مي گفت مرغ نغمه خواني چه: صفت تعجبي است مصراع دوم تشخيص داد – (گفتن مرغ نفمه خوان) واژه هاي شاخسار / بوستاني / مرغ مراعات نظيرند. معني: هنگام سحر مرغي آوازه خوان بر شاخه ي درختي در باغ چه خوب مي خواند كه : برآور هر چه اندر سينه داري سرودي ناله اي آهي فغاني سينه: مجاز از درون بيت واج آرايي مصوت « اي» دارد. معني: هر چه در درون خويش نهفته داري بر ز بان جاري ساز از ترانه ها سوز ها و فريادها. در قالب دو بيتي از اقبال لاهوري -------------------------------------------------------------------------- گم كرده ي ديرين بيا اي دل از اينجا پر بگيريم ره كاشانه ي ديگر بگيريم اي دل: مناداي غير انساني : تشخيص – و دل مجازا درون است منظور از اين جا : دنياي مادي پر گرفتن: كنايه از سفر / هجرت كاشانه ي ديگر: كنايه است از عالم آخرت معني: اي دل بيا از اين دنياي مادي سفر كنيم و راه دنياي آخرت را در پيش بگيريم. بيا گم كرده ي ديرين خود را سراغ از لاله ي پرپر بگيريم گم كرده دیرین: كنايه از معشوق ازلي « را » در مصراع اول فك اضافه است لاله ي پرپر: استعاره است از شهيد معني: بيا نشاني گم گشته ي قديمي خويش ( محبوب ازلي )را از شهيدان بپرسيم. در قالب دو بيتي از قيصر امين پور ---------------------------------------------------------------------------- نشان سر افرازي كس چون تو طريق پاكبازي نگرفت با زخم نشان سرافرازي نگرفت مصراع اول تشبيه دارد. پاك بازي: كنايه است از اخلاص در مصراع دوم رابطه ي شباهت برقرار است ( زخم: مشبه ، / نشان: مشبه به است ) «نشان» نیز ایهام دارد1- اثر زخم 2-مدال معني: هيچ كس مانند تو (رزمنده) راه اخلاص و پاكي را در پيش نگرفت و با زخم هاي مانده بر وجود خود نشان و مدال افتخار و سر افرازي را كسب نكرد. زين پيش دلاورا كسي چون تو شگفت حيثيت مرگ را به بازي نگرفت حيثيت : اعتبا و آبرو بيت آرايه تشبيه دارد حيثيت مرگ: اضافه ي استعاري / تشخيص به بازي گرفتن: كنايه از بيهوده پنداشتن معني: ای رزمنده قبل از تو هیچ کس اینگونه عجیب اعتبار وآبروی مرگ را از بین نبرده است. مفهوم بیت ( از مرگ هیچ هراسی نداری) ---------------------------------------------------------------- خود آزمايي 1)در رباعي مولانا غم در مصراع اول و در مصراع چهارم چه تفاوت معنايي دارد؟ پاسخ: غم در مصراع اول غم، منفي يا غم دنياست يعني ماتم. اما در مصراع چهارم غم، مثبت است يعني غم عشق. 2) شاعر در مصراع « با زخم نشان سرافرازي نگرفت» چه ارتباطي ميان زخم و نشان ايجاد كرده است؟ پاسخ رابطه ي شباهت است زخم به نشان يا مدال تشبيه شده است به شكلي بديع آمده كه زخم روي سينه مي نشيند. مدال نيزعنی وشرح غزل سرود عشق سروده ی امام خمینی صفحه ی 48 کتاب زبان وادبیات فارسی دوره ی پیش دانشگاهی (عمومی) قالب شعر: غزل محتوا : عاشقانه، عارفانه بهار آمد وگلزار نور باران شد چمن ز عشق رخ یار ، لاله افشان شد نکات مهم نورباران شدن گلزار: کنایه از" زیباشدن گلزاردراثرشکوفاشدن گل های رنگارنگ" لاله افشان شدن چمن:کنایه از" رویش وشکوفایی لاله" رخ: چهره، رُخسار / مجاز از "وجود" یار: معشوق = خداوند افشاندن: نثار کردن،ریختن،پاشاندن چمن: چمنزار گلزار: گلستان ،جای پُر ازگل معنی: فصل بهار فرارسید وگلزار از گل ها وشکوفه ها، زیبا گردید.چمنزار از عشقِ دیدارِمعشوق،پراز لاله شد. مفهوم:1-شادی و طراوت وسرسبزی طبیعت با آمدنِ بهار 2-عشق یار(خداوند) باعث زیبایی و شکوفایی است. کنایه:1-نور باران شدنِ گلزار 2-لاله افشان شدنِ چمن واج آرایی: تکرار صامت"ش" مصراع دوم: حسن تعلیل (شاعر علت رویش لاله درچمنزار را این می داند که چمن از عشق چهره معشوق گل های لاله را به نشانه شادی افشانده است) بهار،گلزار،چمن،لاله افشان :مراعات نظیر رخ : مجاز بهار(آمد) : تشخیص لاله:ایهام تناسب : 1-نام گل(حضور دارد) 2-نوعی چراغ قدیمی(که حضورندارداما با"نور" تناسب معنایی ایجاد کرده است) نکته دستوری: صفت فاعلی مرکّب ومرخّم:1-نورباران :نورباراننده 2-لاله افشان:لاله افشاننده جمله اول: دوجزئی جمله دوم وسوم:سه جزئی گذرابه مسند(بهار،گلزار وچمن:نهاد / نورباران ولاله افشان: مسند) ارتباط معنایی دارد با:1-مژده ای مرغ چمن فصل بهار امد باز موسمِ می زدن و بوس و کنار آمد باز 2-جهان فرتوت باز جوانی از سر گرفت به سرز یاقوتِ سرخ شقایق افسر گرفت سرود عشق ز مرغان بوستان بشنو جمال یا ر ز گل برگِ سبز، تابان شد نکات مهم مرغان: پرندگان / نمادِ "عاشقان" (در این جا) جمال: زیبایی تابان: درخشان، روشن معنی: نغمه عشق را از پرندگان عاشق بوستان بشنو.روی زیبای یار از میان گل برگ های سبز،نمایان شد. مفهوم: اشاره به اصلِ عرفانیِ "وحدت وجود"(همه عالَم وجود از خدای واحد حکایت دارد.) از دیدگاه "عرفان" :همه پدیده ها در حال تسبیح وعبادت هستند(یُسبّح للهِ ما فی السّموات و ما فی الارض...) خداوند در همه پدیده ها جلوه گر است. مراعات نظیر(تناسب) : سرود وبشنو / بوستان ،گل برگ، سبز مرغان: نماد / تشخیص (سرود خواندن) ارتباط معنایی:1-گل دفترِ اسرارِ خداوند گشوده است صحرا ورقِ تازه ای از پند گشوده است. (زکریّااخلاقی) 2-گفتم این شرط آدمیت نیست مرغ تسبیح گوی ومن خاموش (سعدی) 3-من نمازم را وقتی می خوانم/ که اذانش را باد گفته باشد سرِگل دسته سرو/ من نمازم را پی تکبیرة الاحرامِ علف می خوانم /پی قد قامت موج... (سهراب سپهری) 4-یار بی پرده از در و دیوار در تجلّی است یا اولی الابصار ( هاتف اصفهانی) ندا به ساقی سرمست ِ گل عذار رسید که طرفِ دشت چو رخسار سرخِ مستان شد نکات مهم ندا: آواز،بانگ سرمست: سرخوش، شاد طرف: جانب،کناره،سو ساقی: واسطه نوشاندن می در مجلس ، در اصطلاح : "واسطه فیض الهی" گل عذار: کنایه از :زیبارو / عذار:چهره ، رخسار / کسی که چهره اش همانند گل زیباست. معنی: به ساقی زیبارو وسرمست خبر رسید که دشت (از بسیاریِ گل های روییده در آن )همانند چهره افراد مست زیبا و سرخ رنگ شده است. مفهوم: زیبا و رنگارنگ شدنِ طبیعت باآمدن بهار ساقی،سرمست،مستان: مراعات نظیر گل عذار: کنایه / تشبیه درون واژه ای (عذار همچون گُل) مصراع دوم: تشبیه( طرف دشت: مشبُه / چو: ادات تشبیه / رخسار،مستان: مشبّه به / سرخ :وجه شبه) واج آرایی: تکرار صامت "س" به غنچه گوی که از روی خویش پرده فکن که مرغ ِدل ز فراق رُخت پریشان شد نکات مهم غنچه: استعاره از "معشوق" پرده فکن :کنایه از این که "جلوه گر و پدیدار شو"=" نقاب از چهره بردار رخ :مجاز از"وجود" مرجع ضمیر "ت" : غنچه معنی:به غنچه (معشوق)بگو که چهره خود را(از زیرنقاب درآورد) نشان دهدچراکه دل از دوری توپریشان وآشفته گشته است. مفهوم:دوری از عشق سبب پریشانی است. پرده افکندن: کنایه مرغ دل: اضافه ی تشبیهی(دل: مشبّه /مرغ:مشبّه به) غنچه:استعاره رخ: مجاز گوی و روی :جناس ناقص روی،دل،رخ :تناسب ارتباط معنایی دارد با: لطف کن ای دوست از رخ پرده بگشا، ناز کم کن دل تمنایی ز دلبر غیر دیداری ندارد ز حال قلب جفا دیده ام مپرس ، مپرس چو ابراز غم دلدار اشک ریزان شد نکات مهم حال:اوضاع واحوال ،وضعیت قلب: مجاز از "کُلّ وجود" جفا: ظلم وستم (جفادیده: ستم دیده) دلدار:معشوق،دلبر برای واژه "چو" می توان دو معنی در نظر گرفت: 1-ادات تشبیه (مثل ومانند) 2-حرف ربط وابسته ساز (وقتی که ،اکنون که) معنی:اکنون که ابر هم از غم دلدار اشک می ریزد وغمگین است، از حال زار من (دیگر) مپرس. (از نگاهی دیگر:از حال زار من مپرس چرا که همچون ابر از غم (دوری) معشوق ، نالان و گریانم.) مفهوم:بیانگرِ "اندوه بسیار عاشق از فراق یار" قلب: مجاز مپرس :تکرار ابر:تشخیص استعاره مکنیّه:در این حالت،واژه"چو" دیگر ادات تشبیه نیست؛به معنی "وقتی که ،اکنون که" حرف ربط وابسته ساز است.) تشبیه: (قلب جفادیده ام:مشبّه / چو : ادات تشبیه / ابر:مشبّه به / اشک ریزان شد:وجه شبه) حسن تعلیل: علت ریزش باران ،گریه ابر از غم دوری معشوق دانسته شده است. ارتباط معنایی با:ما را رها کنید دراین رنج بی حساب با قلب پاره پاره و با سینه ای کباب خودآزمایی: 1-بیت دوم به کدام مفاهیم عرفانی اشاره دارد؟ همه پدیده ها در حال تسبیح و عبادت خداوند هستند. "وحدت وجود" : همه عالَم وجود از خدای یگانه حکایت می کند. خداوند در همه پدیده ها جلوه گر است. 2-درباره آرایه های بیت پایانی غزل توضیح دهید. قلب :مجاز از "کُلّ وجود" / مپرس: تکرار حسن تعلیل: علت ریزش باران ،گریه ابر از فراق یار تصور شده است. ابر: تشخیص ،استعاره مکنیّه، تشبیه واژه هایی که اهمیت املایی دارند: بنیان گذار و مؤسّس / ملکوت واعلا / آثار وتألیفات متعدّد / چهل حدیث /ساقی سرمست گل عذار/ طرف دشت/فراق و دوری/حال قلب جفا دیده
+ نوشته شده در جمعه یازدهم بهمن ۱۳۹۲ساعت 11:42 توسط جغراتی
|
|
|
