|
خودآزمايي هاي نمونه درس اول ص11
1)آثار حمله ي مغول را در قلمرو ادبيات بيان كنيد. رواج پاره اي واژه هاي مغولي در زبان و ادب فارسي، دل مردگي و بي سرانجامي و بلاتكليفي با انديشه ي ادبي فارسي قرين گشت، ذوق ها پژمرده شد و عواطف شاعران و نويسندگان از خلاقيت باز ماند.
2)شاهرخ ميرزا در عرصه ي هنر و فرهنگ اسلامي چه نقشي داشته است؟توضيح دهيد. شاهرخ ميرزا توانست بخش وسيعي از ممالك تيموري را از آسيب و پريشاني نجات دهد.او شهر هرات را مركز فرمانروايي خود قرار داد و با علاقه اي كه به هنر و فرهنگ اسلامي داشت،نظر هنرمندان و صاحبان ذوق از جمله خوش نويسان و نقاشان و شاعران را جلب كرد و حامي نهضت بزرگ هنري عصر خويش شد.
3)وضع زبان و فرهنگ را در عصر حافظ شرح دهيد. شيراز هم چنان پايتخت شعر و ادب اين عصر به شمار مي رفت.اما فرهنگ شهرهاي بزرگي مثل نيشابورو سبزوار و توس و مرو و به خصوص هرات كه مركز ذوق و هنر بود باعث شدند كه خراسان از لحاظ شعر و ادب موقعيّت پيشين خود را حفظ كند.
4)چرا در عصر حافظ، قالب قصيده از رواج افتاد؟ چون آثار خرابي هاي مغولان تاتار به حدّي بود كه ديگر شاعران از قالب قصيده كه مهمترين قالب براي ستايش بزرگان است استفاده نمي كردند يعني شاعران انگيزه اي براي ستايش شاهان نداشتند و اگر قصيده اي هم مي گفتند در مدح اهل بيت پيامبر(ص)بود.
5)عمده ترين موضوع ها و مضامين قصيده در عصر حافظ را بيان كنيد. در اين دوره قصيده رو به ضعف و كسادي گذاشته بود و اگر قصيده اي سروده مي شد، بيشتر به موضوعات و مضاميني از قبيل حمد خدا ، نعت رسول اكرم(ص) ، مناقب امامان شيعه ، عرفان ، حكمت ، شكوه و شكايت ، موعظه و مسائل اجتماعي ، هجو و هزل و مقداري هم مدح شاهان و صاحب منصبان اختصاص مي يافت.
6)زبان شعر در عصر حافظ چه كيفيّتي داشت؟ زبان شعر اين دوره ، جز در سروده هاي برخي از شاعران مانند حافظ ، خواجو ، رو به سقوط و تباهي است. اين تباهي و كم مايگي هم در لفظ پيداست و هم در ساخت و بافت كلام . گسترش و عموميت يافتن شعر و ادب در كوچه و بازار و در ميان افراد نافرهيخته ، به اين ناپختگي دامن مي زد. 7)نام ديگر كتاب عشاق نامه چيست و اين كتاب در چه زمينه اي است؟ ده نامه – عرفاني
8)شعر شراب بي خودي را با شور عشق از ادبيات سال اول مقايسه كنيد. خود آزمايي هاي نمونه ي درس دوم ص 21
1)قصايد«خواجوي كرماني»چه موضوعات و مسائلي را در بر دارد؟ بخشي در توحيد و نعت و منقبت معصومين وبخشي در زهد و پند و پاره اي هم به انظمام بيش تر قطعاتش در بر گيرنده ي مطالب و مسائل اجتماعي و انتقادي است.
2)غزل هاي«ابن يمين»چه مضموني دارد؟ به شيوه ي معمول شاعران،عشق و دل دادگي است.
3)در دو بيت زيراز«ابن يمين» كدام ويژگي ستوده شده است؟ دوقرص نان اگر از گندم است اگر از جو دوتاي جامه اگر كهنه است اگر از نو هزار بار نكوتر به نزد ابن يمين ز فرّ مملكت كي قباد و كي خسرو قنائت پيشگي _ بي اعتباري دنيا
4)«سيف فرغاني»از قالب قصيده به چه منظور بهره برده است؟ براي بيان انتقاد هاي كوبنده و طرح ديدگاههاي اجتماعي و اخلاقي خويش سود برده است.
5)ذوق و هنر عبيد زاكاني در چيست و چگونه جلوه گر ميشود؟ در نكته يابي و انتقادهاي ظريف اجتماعي جلوه ميكند.
6)منظومه ي«موش وگربه»ي عبيد ازنظرزبان وبيان چگونهاثري است. حكايتي _ تمثيلي _ انتقادي _ سياسي .
7)علت تندي و گزندگي زبان طنز عبيد را بيان كنيد؟ اين تندي و پررنگي واكنشي دربرابرشدّت فساد و تباهي هاي روزگار شاعر است.
8)بيت زير به كدام ويژگي«موش و گربه»عبيد اشاره دارد؟ غرض از موش و گربه برخواندن مدّعا فهم كن پسر جانا رندانه و زيركانه بودن و سياسي بودن اثر را نشان ميدهد
نكات مهم درس دوم
خواجو به دليل هنر نمايي هايش در عالم شعر به نخل بند شاعران شهرت يافت
آثار خواجو شامل: ديوان _ شش مثنوي _ آثارمنثور
شش مثنوي خواجو شامل : سام نامه _ هماي و همايون _ گل و نوروز _ روضة الانوار _ كمال نامه و گوهر نامه مي باشد.
آثار منثور خواجو شامل : رسالةاللباديه در مناظره ي ني و بوريا _ سبع المثاني در مناظره ي شمشير و قلم _ مناظره ي شمس و سحاب مي باشد.
خواجو در قصيده از سنايي، در غزل از سعدي و در حماسه از فردوسي تقليد كرده است و در داستان غنايي، نظامي را سرمشق خود قرار داده است.
ابن يمين شاعر شيعه مذهب عصر سربداران است.و درقريه ي فريومد،آبادي اي از ولايت جُوين خراسان، زاده شد.
مضامين ابن يمين از نتايج حكمت عملي مايه مي گيرد و در قالب تشبيهات و تمثيلات بديع عرضه مي شود.
غزل هاي سيف بيش تر در جواب سعدي شيرازي است.
آثارمنثورعبيد شامل : اخلاق الاشراف _ صد پند _ رساله ي دل گشا _ رساله ي تعريفات مي باشد.
عبيد براي پرداختن هزليّات خود، به سعدي و سوزني نظر داشته است.
قصايد سيف فرغاني بيشتر در استقبال از سخنوران ناموري چون رودكي،انوري، خاقاني،سنايي،عطار و كمال اصفهاني گفته شده است.
منظومه ي موش و گربه حكايتي تمثيلي است و عبيد در آن از وضع جامعه و دو طبقه ي حاكمان و قاضيان را مورد انتقاد قرار مي دهد.
چهره ي ادبي ممتاز عبيد را بايد در آثار طنزآميز او ديد.
خودآزمايي هاي نمونه ي درس سوم ص 29
1)درباره ي تأثيرقرآن و معارف آن برذهن و زبان حافظ توضيح دهيد؟ اوازهمه ي علوم قرآني،ازقرائت وتفسيرگرفته تا كلام وفلسفه وعرفان،بهره داشت. حتّي شگرد شاعري وسبك ويژه ي بيان خود را از قرآن كريم آموخته بود و در آگاهي از زير و بم الفاظ و معاني و مفاهيم از آن الهام مي گرفت.
2)درديوان حافظ مقصود از محتسب كيست وچرا حافظ وي رابه اين نام خوانده است؟ امير مبارز الدين محمّد _ به خواطر رياكاري ها و عوام فريبي هاي او با كنايه و تمسخر او را محتسب مي خواند.
3)در مورد لحن حافظ وشيوه ي مبارزه ي اوبا نابه ساماني هاي جامعه توضيح دهيد. لحن حافظ گزنده و تلخ و توأم با نيشخند و كنايه آميز است و در آن مايه اي از خيرخواهي و اصلاح طلبي هم ديده مي شود.گويي حافظ پس از سيف فرغاني و عبيد و ابن يمين،با رندي و هوشياري و فرزانگي خويش شيوه ي تازه اي براي مبارزه با نابه ساماني ها و بداخلاقي هاي جامعه برگزيده است كه به مانند بيان شاعرانه ي او تازگي دارد.
4)درباره ي نحوه ي نگاه ونگرش حافظ به زندگي توضيح دهيد. جوان شيرازي وقتي به علم و ادب روي آورد،هرگز دانش خود را دست مايه ي مال اندوزي قرار نداد.حتّي پس از آن كه در پرتو موقعيّت خود مورد توجه حاكمان وفرمانروايان فارس شد و به دربار ابواسحاق اينجو و شاه شجاع مظفّري راه يافت و از عنايت ويژه ي حاجي قوام الدّين،كلانتر شيراز،برخوردار گرديد،باز ناداري و نيازمندي ازسر او دست بر نداشت.
5)غزل هاي اجتماعي حافظ چه ويژگي هايي دارد؟ درغزل اجتماعي حافظ،فرهنگ گذشته ي ايران با همه ي كمال ايراني اسلامي خود رخ مي نمايد. گويي حافظ در تلفيق دو فرهنگ ايران و اسلام به مانند استاد و حكيم فرزانه ي توس،ابوالقاسم فردوسي،به توفيق بيش تري دست يافته است.
6)يك غزل از حافظ و سعدي را با هم مقايسه كنيد و درباره ي سبك، زبان و درون مايه ي آن دو گفت و گو كنيد.
7)اشعةاللّمعات از كيست و موضوع آن چيست؟ جامي _ شرح و توضيح لمعات فخرالدين عراقي
8)كدام اثر جامي به پيروي از گلستان سعدي نوشته شده است؟ بهارستان
نكات مهم درس خواجه شمس الدّين محمّد شيرازي كه ما او را به نام حافظ و لقب لسان الغيب مي شناسيم، در حدود 726ه. در شيراز زاده شد.
از ميان پادشاهان معاصر حافظ، شاه شيخ ابواسحاق با او به حرمت رفتار ميكرد.
سرمشقان حافظ در غزل سرايي بيش تر سعدي شيرازي، كمال اصفهاني، سلمان ساوجي و خواجوي كرماني مي باشند.
يكي از ابتكارات حافظ در غزل تلفيق غزل عاشقانه و عارفانه مي باشد.
حافظ بيشترين غزل هاي خود را در مبارزه با رياكاري و عوام فريبي با لحني نيشدار و گزنده خطاب به امير رياكار مظفّري سروده و با كنايه و تمسخر او را محتسب خوانده است.
خودآزمايي هاي نمونه ي درس چهارم ص 35
1)دلايل رونق تاريخ نويسي را در دوران حاكميت مغول و تيمور بنويسيد. نخست مغولان و تيموريان به ويژه شخص تيمور به تثبيت و ضبط وقايع و كشور گشايي ها و باقي نگه داشتن نام و آوازه ي خويش از اين راه بسيار علاقه مند بودند و به همين دليل ، مورّخان را حمايت و تشويق مي كردند . ديگر آن كه برخي از فرزانگان ايراني ، از بيم آن كه مبادا ارزش هاي فرهنگي و تاريخي ايرانيان دست خوش حوادث شود و از ميان برود و هم براي آن كه مظلومييت اين ملت در اوراق تاريخ به ثبت رسد ، به نگارش جريان وقايع گذشته و حال اقدام مي كردند و از شوق و رغبت ايلخانان براي ارضاي حسّ نام جويي خويش سود مي بردند .
2)شيوه ي نويسندگي در عصر خواجه رشيدالدّين چگونه بود؟ به شيوه هاي نويسندگي دوره هاي قبل ادامه پيدا كرد.نويسندگان متكلّف از بكاربردن واژه هاي تركي كه در اثر حضور و حكومت بيگانگان در فضاي فرهنگ وتاريخ ايران رو به فزوني بود ، روي گردان نبودند. بنابراين ميزان استفاده از واژه هاي بيگانه ي تركي كه از دوره ي پيش آغاز شده بود ، افزايش يافت البته وجود پاره اي از واژه هاي تركي در زبان فارسي نمي توانست فارسي زبانان را با مشكل عمده اي روبرو سازد : به خصوص كه بيشتر اين واژه ها بعدها فراموش شد و از قلمرو زبان فارسي رخت بربست.
3)درباره ي ويژگي نثر تاريخ جهان گشا توضيح دهيد. نثر جهان گشا مصنوع و دشوار و در همان مسير كلّي نثر فارسي در سده ي هفتم هجري است و در آن لغات عربي و واژه هاي مغولي زيادي به كار نرفته است.
4)جامع التواريخ از نظر نوع نثر چه ويژگي هايي دارد؟ اين كتاب با نثري پخته وعالمانه نوشته شده و اگر از پاره اي لغات تركي و مغولي كه در روزگار او و در دستگاه اداري مغولان رايج بوده است بگذريم ، نثر خواجه به سبب سادگي و استحكام آن قابل توجه و از نمونه هاي سالم نويسندگي در سده ي هشتم هجري است. 5)تاريخ جهان گشا را از نظر نوع نثر و سبك نويسندگي با تاريخ بيهقي مقايسه كنيد. تاريخ جهان گشا نثر فني و مصنوع دارد اما تاريخ بيهقي نثري بينابين حد فاصل نثر مرسل يا ساده دارد.
6)موضوع تاريخ جهان گشا چيست؟ شرح ظهور چنگيزخان و احوال فتوحات او و تاريخ خوارزمشاهيان و فتح قلعه هاي اسماعيليه و حكومت جانشينان حسن صبّاح.
جامي در مثنوي هايش از نظامي تقليد مي كرد. و هفت اورنگ خود را دقيقاً در برابر خمسه سروده است.
آثار جامي شامل ديوان و هفت اورنگ مي باشد.
هفت اورنگ مثنوي هاي زير را شامل مي شود سلسلةالذهب _ سلامان و ابسال _ تحفةالاحرار _ سبحة الابرار _ يوسف و زليخا _ ليلي و مجنون _ خرد نامه ي اسكندري.
آثار منثور جامي شامل : بهارستان _ نفحات الانس _ اشعّة اللّمعات را شامل مي شود.
خودآزمايي هاي نمونه ي درس پنجم ص 47
1)چه عواملي سبب مهاجرت شاعران ايراني به هند شد؟ شاعر نوازي و ادب گرايي سلاطين بابري هند با بي مهري شاهان صفوي به شعر و شاعري هم زمان شده بود .
2)در عصرصائب،قالب عمده ي شعر و موضوع آن چه بود و چه تفاوتي با گذشته داشت؟ در اين دوره، قالب عمده ي شعر از لحاظ كميّت هم چنان غزل است و موضوع آن سخن دل و بر خلاف عصر مولانا و حاحظ ، بار ديگر خود شاعر و تمنيّات او در مركز توجّه قرار گرفته است.
3)ويژگي هاي سبك شعر را در عصر صائب بيان كنيد. حس آميزي – جان بخشي – استفاده از ضرب المثل و تشبيه تمثيل – استفاده از زبان و الفاظ محاوره – توجّه به تجربيات ساده روزمره ي زندگي – رواج نوعي حكمت و استدلال عاميانه – خيال پردازي هاي غريب و بي سابقه.
4)پدر مرثيه سرايي در ادب فارسي كيست و علت شهرت او چيست؟ محتشم كاشاني –– به علت تركيب بند مشهور او در ذكر واقعه ي كربلا.
5)در بيت زير، كدام يك از ويژگي هاي شعري عصر صائب ديده مي شود؟ توضيح دهيد.
اظهار عجز در بر ظالم روا مدار اشك كباب موجب طغيان آتش است
تجربيات ساده ي روزمره ي زندگي يعني همان طور كه اشك كباب«چربي» باعث افزايش شعله ي آتش مي شود گريه ي انسان هاي مظلوم در برابر ظالمان هم باعث افزايش ظلم ظالم مي شود .
6)مثنوي ناتمام فرهاد و شيرين را چه كسي سرود؟ اين مثنوي را چه كسي كامل كرد؟ وحشي بافقي –– وصال شيرازي .
خودآزمايي هاي نمونه ي درس ششم ص53
1)چه عواملي سبب برجستگي غزل هاي كليم كاشاني و شهرت وي شده است؟ ابداع معاني و خيال هاي رنگين .
2)دشواري شعر صائب به چه سبب است؟ به تازگي مضمون و تصاوير شاعرانه ي او مربوط مي شود .
3)ويژگي غزل ها و ساير شعرهاي بيدل را بنويسيد. خيال بندي و نازك انديشه هاي شاعرانه و به كار بردن مضمون هاي بديع و گاهي دور از ذهن – غزل ها و مثنوي هايش رنگ عرفاني تندي دارد كه در پاره اي موارد كمي رنگ فلسفي به خود مي گيرد .
4)شاهكار شاعري صائب چه نوع شعري است و چه محتوايي دارد؟ شاهكار شاعري صائب غزل هاي فارسي اوست كه آميخته اي از عرفان و حكمت و معني آفريني اند .
5)با توجه به ويژگي هاي شعري عصر صائب، بيت زير را بررسي كنيد. جان مي رسد به لب ، منِ شيرين كلام را تا حرف تلخي از دهنِ يار مي كشم استفاده از الفاظ و زبان محاوره .
7)دو مثنوي از آثار بيدل را نام ببريد. عرفات – محيط اعظم .
نكات مهم درس ششم
آفريننده ي معنا و مضمون لقب كليم همداني مي باشد .
كليم همداني نزد شاه جهان عنوان ملك الشعرايي را يافت.
كليم همداني به طالبا و كاشاني هم معروف است.
كليم همداني ملقّب به خلاق المعاني ثاني ميباشد.
كليم سرانجام در كشمير در سال 1061ه. در گذشت.
ميرزامحمّد علي به صائب يا صائبا شهرت دارد.
صائب تبريزي شهسوار ميدان خيال مي باشد.
از آثار وي ميتوان به قندهار نامه – محمود واياز اشاره كرد.
شاهكار صائب غزل هاي فارسي اوست.
مي توان صائب را پهلوان شاعران سبك هندي در داخل ايران و بيدل را شهسوار
سخن پارسي در قلمرو اين زبان در خارج از ايران دانست.
از آثار بيدل مي توان به نكات – مراسلات – عرفات ومحيط اعظم اشاره كرد.
خودآزمايي هاي نمونه ي درس هفتم ص 61
1)چه عواملي سبب بيماري و فساد سبك نويسندگي پارسي در عصر قائم مقام شد؟ عاميانه شدن نثر و درآميختن آن با الفاظ و تعبيرات تازي.
2)ويژگي هاي نثر قائم مقام را ذكر كنيد. سادگي – صراحت بيان – ايجاز و پختگي.
3)عواملي را كه سبب تحوّل نثر فارسي و رواج ساده نويسي پس از قائم مقام شد، بنويسيد. – رواج صنعت چاپ و تأسيس و گسترش روزنامه نويسي. – گسترش سواد خواندن و نوشتن در بين مردم. –رواج سفرنامه نويسي. – رواج و گسترش ترجمه از زبان هاي اروپايي.
4)چند اثر عصر قائم مقام را كه سرمشق ساده نويسي بوده اند،نام ببريد. حاجي بابا اصفهاني – مسالك المحسنين – سياحت نامه ي ابراهيم بيك.
5)مسالك المحسنين چه نوع اثري است و موضوع آن چيست؟ يك نوع سفر نامه ي تخيّلي است.
سفر رويايي گروهي است با تخصّص هاي گوناگون كه مأمور مي شوند به قلّه ي دماوند صعود كنند.
6)نويسنده ي كتاب حاجي بابا اصفهاني كيست و هدف او از نوشتن اين اثر چه بوده است؟ جيمز موريه – نويسنده ي انگليسي .
او اين كتاب را به قصد انتقاد از ايرانيان عصر قاجاري و برخي از آداب و رسوم آن زمانه نوشته است.
7)دو درس حاكم و فرّاشان و سفر به بصره از ادبيّات سال اول (1)را از نظر نوع نثر و سبك نويسندگي با هم مقايسه كنيد.
خودآزمايي هاي نمونه ي درس هشتم ص68
1)پيشگامان انجمن ادبي مشتاق چه كساني بودند و در چه راهي تلاش مي كردند؟
پيشگامان اين انجمن ميرسيّد علي مشتاق، سيد محمّد شعله و آذر بيگدلي بودند و بعد ها گروهي ديگر از قبيل طبيب اصفهاني، ميرزا نصيراصفهاني، سيداحمد هاتف اصفهاني و عاشق اصفهاني هم به آنها پيوستند . اينان كه اغلب تا اين زمان به راه شاعران دوره ي صائب مي رفتند، به تدريج، از اين راه روي برتافتند و احياي سنّت هاي پيشين را كه درعصرحافظ ، سعدي و مولوي معمول بود، وجهه ي همّت خود قرار دادند.
2)چرا در عصر هاتف، تحوّل شگرفي در فضاي شعر فارسي پديد نيامد؟
چون در اين دوره كار شاعران بيشتر تقليدي بود. يعني توجه به شيوه ي شاعران پيش از خود و تقليد در اين دوره عموميّت پيدا كرده بود و راه را بر هر نوع ابتكاري بسته بود.
3)درباره ي موضوع غزل در عصر هاتف و تفاوت آن با غزل عصر حافظ و مولانا توضيح دهيد.
موضوع غزل هم چنان عشق و هجران و فراق بود امّا به جاي آن كه مانند شاعران عصر حافظ و مولانا بر يك تجربه ي مستقيم و اصيل عارفانه و بيان عواطف اصيل متّكي باشد، بر بازگويي و تكرار و تقليد مضامين عاطفي تكيه داشت.
4)چرا مضمون قصايد در اين دوره، بيش تر مناقب و مراثي اهل بيت است؟
زيرا با وجود آن كه نادر براي ترك مخاصمه ميان مذاهب شيعه و سنّي بسيار كوشيد و ديگر اصراري بررسميّت بي چون و چراي تشيّع در سراسر ايران نداشت، مردم و از آن ميان شاعران و صاحب دلان، عموماً بر مذهب شيعه بودند و از ابراز عواطف ديني خود در شعر لذّت مي بردند.
5) سيد محمّد علي مشتاق كه بود؟ شيوه ي شاعري او را توضيح دهيد.
از طبقه ي سادات اصفهان بود و در اين شيوه ي تازه، به يك معني طريقه ي محتشم را كه در آغاز عهد صفويان تا حدي با شيوه ي پيشينيان هم مربوط مي شد باز آفريني كرد. مشتاق با بازگشت به شيوه ي قدما تا حدّ معتدلي علاقه به صنايع بديعي را هم كه در عصر صائب از ياد رفته بود، از نو برانگيخت. او در شيوه ي قدما به طرز گويندگان عراق و فارس توجّه داشت. روي گرداني از سبك هندي و بازگشت به شيوه ي شاعران عراقي و خراساني.
خود آزمايي نمونه ي درس نهم ص75
1)آتشكده از كيست و موضوع آن چيست؟ از آذر بيگدلي – كه شرح حال مختصر و گلچيني از اشعار850 شاعر پارسي گوي در آن گرد آمده است.
2)اخوانيات به چه نوع شعري گفته مي شود؟ در اين باره تحقيق كنيد. به اشعاري كه در مورد دوستان سروده شده باشد مي گويند.
3)در مورد مضمون و لحن ترجيع بند هاتف اصفهاني توضيح دهيد. ترجيع بند هاتف كه شاهكار سخنوري اوست، شعر ممتازي است كه شاعر در سرودن آن به نمونه هاي پيشين و از آن جمله ترجيع بند سعدي و تركيب بند جمال الدّين عبدالرّزاق نظر داشته است. و مضمون آن عشق عارفانه و دعوت به انصاف و سعه ي صدر است.
4)هنر فروغي در چه نوع شعري جلوه گر شده است؟سرمشق وي در اين كار چه كساني بوده اند؟ هنر فروغي در غزل سرايي است و سرمشق كار او هم غزل هاي شيخ و خواجه ي شيراز است.
نكات مهم درس
قصايد و غزليّات آذر بيش تر بر شيوه ي شاعران عصر سعدي و حافظ است.
آذر با هاتف اصفهاني و صباحي بيدگلي همدم بوده است.
آذربيگدلي به سبب دقّتي كه در شناخت و گزينش اشعار شاعرانه داشته ، به آذر ديرپسند معروف شده است.
هاتف اصفهاني بزرگترين شاعر ترجيع بند مي باشد.
شاخص ترين سخنور شيوه ي بازگشت سيّد حمد هاتف مي باشد كه با ترجيع بند موحّدانه ي خود نام و احترام سزاواري پيدا كرد.
ميرزا عبّاس در ابتدا مسكين تخلّص مي كرد امّا بعد تخلّص فروغي را براي خود برگزيد.
ترجيع بند هاتف مشتمل بر پنج بند است و در همه ي آنها از عشق سخن مي رود و با لحني گرم آدميان را به گذشت وسعه ي صدر و تحمّل عقايد مخالف و سرانجام توجّه به حق به وجهي عارفانه دعوت مي شوند.
خودآزمايي هاي نمونه ي درس دهم ص 84
1)چرا در عصر صبا،توجّه علما و خواص به شعر فزوني گرفت و گرايش طبقات پايين و پيشه وران نسبت به آن كاهش يافت؟ زيرا ديگر صرف داشتن قريحه براي شعر و شاعري كافي نبود و بدون آشنايي لازم با بعضي اصول و قواعد،هيچ شاعري نمي توانست شعري بسرايد كه نزد ادب شناسان زمانه مقبول افتد.
2)مقصود جمله ي«شعر اين دوره(عصر صبا)شعري آفاقي وعينيت گراست» را توضيح دهيد. يعني شعر دراين دوره بيشتر محصوصات و عشق مجازي را بيان ميكرد و كمتر چاشني عرفاني داشت.
3)شعر عصر صبا از نظر مضمون و محتوا،چگونه بود؟ از نظرمحتوا و مضمون،هنر شعر اين دوره بازآفريني مضامين و انديشه هايي است كه يك بار ديگر در عصر شكوه مكتب خراساني در ادب فارسي تجربه شده است.
4)وضع تصوّف و شعر صوفيانه در عصر صبا چگونه بود؟ در اين دوره در كنار شعر و شاعري،تصوّف هم نسبت به دوره هاي گذشته تا حدّي رواج پيدا كرد و شعر وسيله ي نشر عقايد و تعاليم عرفا نيز قرار گرفت.
5)سبك شعر و ويژگي شاعري«فتحعلي خان صبا»را توضيح دهيد. طرز مديحه،شعر او گاهي سبك مسعود سعد را به خاطر مي آورد امّا لطف كلا م و روان سخن مسعود در كلام صبا ديده نمي شد.طرز صبا به ويژه در قصيده سرايي،سرمشق اكثر سخن سنجان عصر وي بوده است؛در شعراو برخي مسامحه ها و ناپختگي هاي انشايي و دستوري و پاره اي سهل انگاري ها در استعمال الفاظ و تركيبات به چشم مي خورد.
6)موضوع كتاب عبرت نامه چيست؟اين كتاب به تقليد ازكدام اثر نوشته شده است؟ مدح فتحعلي شاه و آميخته به اندرز و هجو، به تقليد از تحفةالعراقين خاقاني
7)درباره ي ادبيات حماسي در عصر صبا توضيح دهيد. شاهان قاجاري گويي از اين لحاظ هم مي خواستند چيزي از سلاطين غزنوي كم نداشته باشند. بنابراين،زمينه طوري فراهم شد كه برخي شاعران _ مانند صبا _ به حماسه روي آوردند و آثاري هم در اين مسير پديد آمد. منظومه ي خداوند نامه ي صبا حماسه اي مذهبي و شهنشاه نامه ي او كه به وقايع عصر فتحعلي شاه و آقامحمّد خان و جنگ هاي عبّاس ميرزا با سپاه روسيه ي تزاري مي پردازد، حماسه اي تاريخي است كه به تقليد از شاهنامه و بر همان وزن در چهل هزاربيت سروده شده است . علاقه مندي به داستان ها ي كهن و روح حماسه ي ملّي ايران در شعر قاآني در قالب واژه ها و صحنه هاي پر آب و تاب و تلميح به حوادث عصر حماسه ها بروز كرده است.
خودآزمايي هاي نمونه درس يازدهم ص 92
1)درباره ي ويژگي غزليات وقصايدنشاط اصفهاني توضيح دهيد . غزل هاي اورنگ فلسفي وعرفاني دارد تقليدي استادانه از شيوه ي غزل سرايي حافظ است قصايداو كه دربعضي ازآن ها تركيب هاي ناماُنوس وصنعت پردازي هاي متكلفانه به چشم مي خوردغالباً ًازسادگي بيان ولطف انديشه برخوردارند.
2)شيوه ي زندگي وصال شيرازي چگونه بود؟ او درسايه ي استعداد ادبي وخط شيرين وآوازخوشي كه داشت به محافل انس راه يافت وبه كارشاعري روي آورد . وصال شاعري راهيچ گاه وسيله ي معيشت ونردبان ترقّي در دستگاه ديواني قرارنداد.چون انواع خط را نيكو مي نوشت، از راه كتابت قرآن روزگارمي گذراند و به رونويسي از ديوان هاي شعر و كتب ارزنده توجّهي خاص داشت.
3)آثار يغماي جندقي به چه سبب داراي اهميّت و ارزش است؟ يغما درآثار خود_چه نظم و چه نثر_مظالم و فجايع عصر خويش را ضمن هجو و هزل هاي تند و بي پروا بر ملا مي كند و فساد اجتماعي آن روزگار را به خوبي نشان مي دهد.
4)در مورد شيوه ي نويسندگي و ويژگي نثر يغما ي جندقي توضيح دهيد. وي عربي نمي دانست و از اين زبان بيزار بود. درنوشته هاي خود نيزاز بكار بردن واژه هاي تازي پرهيز مي كرد و به سره نويسي_ كه در آن زمان مطرح بود_دل بستگي نشان مي داد.
5)درباره ي سبك شاعري و مضامين شعري ميرزا حبيب قاآني توضيح دهيد. همواره لفظ بر معنا پيشي مي گيرد امّا او درانتخاب الفاظ استوار و سرشار و آوردن تشبيهات خيال انگيز و تعبيرات خوش آهنگ چنان قدرتي از خود نشان مي دهد كه خواننده را مجذوب ميكند و از توجّه به معنا باز ميدارد.او برخلاف پيشينيان از معاني فلسفي و عرفاني كم تر بهره برده و در شعر،سرو كارش بيشتر با طبيعت و امورحسّي است.قاآني در استفاده از قصص و روايات ملّي و استوره هاي ايراني علاقه ي ويژه اي نشان داده است.
6)مثنوي بزم وصال از كيست و به پيروي از كدام اثر پديد آمده است؟ از وصال شيرازي _ او مثنوي بزم وصال را به شيوه ي بوستان پرداخت.
+ نوشته شده در چهارشنبه هشتم آذر ۱۳۹۱ساعت 8:59 توسط جغراتی
|
|
|
