|
به نام خداوند جان و خرد
فارسی عمومی اضافه ی ملکی : بین مضاف و مضاف الیه، رابطه ی صاحب ما و مال برقرار است، یعنی مضاف الیه، دارنده و مضاف، دارایی است . در اضافه ی ملکی مضاف الیه، انسان است و می تواند مالک باشد و در مضاف تصرف کند . نکته : اضافه ی ملکی دارای دو شرط است، اگر آن دو شرط در آن نباشد، تخصیصی است . شرط اول : مضاف الیه یک انسان باشد . شرط دوم : مضاف عملاً در اجتماع خرید و فروش شود . مثال : در ترکیب « قلم من » یا « خانه ی ایرج »، اولاً مضاف قابل خرید و فروش است، ثانیاً مضاف الیه « من » یک شخص است .
اضافه ي تخصيصي: مضاف، مخصوص مضاف الیه است و قابل تفکیک نیست . نکته : ترکیبهایی که با اسمهای عام از قبیل ( ابن، بنت، دخت، پور و ........) شروع شوند، مانند : دخت افراسیاب ، ابن سینا ، پور عمران ، اضافه ی تخصیصی اند . در ترکیب « چشم من » مضاف ( چشم ) ، عضوی از بدن مضاف الیه ( من ) ، است و با این که مضاف متعلق به مضاف الیه دارد، اما چیزی نیست که بشود آن را معمولاً خرید و فروش کرد، بنا بر این تخصیصی است . مثال : کوچه ما ، پدر او ، دسته صندلی، خویشتن خویش، بهشت رضوان و حلقه در
اضافه ي تشبيهي: هرگاه یکی از طرفین تشبیه « مشبه یا مشبه به » به دیگری اضافه شود، به آن اضافه تشبیه گویند . میان مضاف و مضاف الیه رابطه ی شباهت باشد یا مضاف الیه را به مضاف الیه تشبیه کنند . یا بر عکس، مضاف الیه را به مضاف همانند کنند . فرمول : این + مشبه + همانند + مشبه به است . گوهر دانش : این + دانش + همانند + گوهر است . ترتیب اضافه تشبیهی جمله به این شکل است : الف) مشبه + ـــِــ + مشبه به لب لعل ب) مشبه به + ـــِـ + مشبه درخت دوستی مثال : خدنگ خامه، لگن دنیا، سوزن فکرت، بهشت عرفان، غربیل هوا، نار شوق و شیطان نیاز
اضافه ي استعاري : استعاره ی مکنیه ای که با کسره می آید، اضافه ی استعاری خوانده می شود . نکته (1) : در اضافه ی استعاری « مضاف » در معنی حقیقی خود بکار نمی رود و ما « مضاف الیه » را به چیزی تشبیه می کنیم که دارای جزء یا اندامی است ولی چنین جزء و اندام که « مضاف » است، برای « مضاف الیه » یک واقعیت نیست، بلکه یک تصور ذهنی است . مثال : چنگال مرگ چنگال برای مرگ یک تصور ذهنی است و این جزء یعنی مضاف « چنگال » ، برای مرگ واقعیت ندارد . نکته (2) در اضافه استعاری، همواره مضاف یکی از امور مربوط به مشبه به محذوف است و مضاف الیه مثال : « پای تعلیم » اگر تبدیل به تشبیه شود تعلیم مثل انسان پا دارد . مضاف یعنی « پای » یکی از امور مربوط به مشبه به محذوف، یعنی « انسان » است و مضاف الیه، یعنی « تعلیم » مشبه است . مثال : خشت غربت، زلف سخن * مقايسه اضافه ی استعاری با اضافه ی تخصيصی * اضافه ی استعاری از جهت شکل، شبیه به اضافه ی تخصیصی است به این صورت که در اضافه ی استعاری هم مضاف یک اندام یا یک جزء است از کل وجود مضاف الیه با این تفاوت که در اضافه ی استعاری اندامی را به مضاف الیه نسبت می دهیم که وجود خارجی ندارد و فقط یک تصور شاعرانه است . اما در اضافه تخصیصی مضاف یا آن اندام و جزء، واقعیت دارد . مثال : « گردن گوسفند » یعنی « گردن » برای مضاف الیه یعنی گوسفند واقعیت دارد . ( تخصیصی ) « گردن خشم » مضاف « گردن » برای مضاف الیه ( خشم ) یک تصور شاعرانه ( خیالی ) است و واقعیت ندارد .( استعاری )
اضافه ي اقتراني : میان مضاف و مضاف الیه معنی مقارنت و همراهی باشد . در اضافه ی اقترانی، مضاف الیه، معمولاً اسم معنی است، یعنی قابل دیدن و لمس کردن نیست و مفهوم یکی از خصوصیات و عواطف انسانی دارد . مثال : پای ارادت // چشم ادب // نگاه حسرت // دست تحسر // دست تمنا // روی عبادت نکته (1) : بین دو جزء اضافه ی اقترانی ( مضاف و مضاف الیه ) می توان عبارت ( برای، همراه، به قصد و از روی ) را قرار داد . نکته (2) : در اضافه ی اقترانی، مضاف الیه عملی است که مضاف انجام می دهد . چشم احترام ، مضاف الیه ( احترام ) عملی است که بوسیله مضاف انجام می گیرد .
اضافه ي توضيحي : در این اضافه، مضاف اسم عام است و مضاف الیه اسم خاص که نام مضاف را بیان می کند . برای تشخیص اضافه ی توضیحی به نکات زیر توجه کنید : 1- جای مضاف و مضاف الیه را بر عکس کنید . 2- بین مضاف الیه و مضاف « یک » قرار دهید . 3- در پایان یعنی بعد از مضاف « است » قرار دهید . 4- اگر عبارت معنی داد، بنابراین ترکیب اضافه ی توضیحی است . شب یلدا یلدا یک شب است . مثال : کتاب بوستان // دریای خزر // کوه دماو اضافه ي بياني(جنسي) : که در آن، مضاف الیه، جنس مضاف را بیان می کند . جام طلا // سینی نقره فرمول این + مضاف + از + مضاف الیه است . مثال : دیگ مس این دیگ از مس است . * تفاوت اضافه ی اقترانی با اضافه ی استعاری *
در اضافه ی استعاری هدف گوینده در مضاف الیه است و اگر مضاف را حذف کنیم باز هم جمله معنی دارد . دست اجل دست اجل دامن او را گرفت . اما در اضافه ی اقترانی بر عکس استعاری هدف در مضاف است، بطوریکه دست ارادت دست ارادت بر سینه نهاد .
اضافه ي بنوت : : مضاف، فرزند مضاف الیه است یا اسم فرزند به اسم پدر یا مادر افزوده می شود . مثال : یعقوب لیث // رستم زال // سام نریمان // موسی عمران نکته (1) : مضاف الیه نام یا لقب و عنوان مضاف است . رستم دستان، توجه : اگر ما بین مضاف ( فرزند ) و مضاف الیه ( پدر یا مادر ) کلمه ی « ابن » قرار گیرد دیگر اضافه ی بنوت نیست بلکه اضافه ی تخصصی است . مثال : یعقوب ابن لیث صفار
+ نوشته شده در چهارشنبه هشتم آذر ۱۳۹۱ساعت 10:7 توسط جغراتی
|
|
|
